Cryptolepis
Andere benamingen: Yellow-dye root, Ghanaian quinine, Nibima (Ghana)
Botanie en signatuur
Latijnse naam: Cryptolepis sanguinolenta
Cryptolepis sanguinolenta is een houtige, klimmende struik met langwerpige, glanzende bladeren en gele bloemen. De plant groeit voornamelijk in tropische delen van West-Afrika. De wortels zijn diepgeel van kleur en bevatten de karakteristieke werkzame stof cryptolepine. Volgens de signatuurleer wijst de opvallende kleur van de wortels op een werking bij bloed- of levergerelateerde aandoeningen. De krachtige geur en bittere smaak verraden de sterke werking van de plant, wat typerend is voor planten met een brede antimicrobiële werking.
Belangrijke toepassingen
Anti-bacterieel
actief tegen onder andere Borrelia burgdorferi (ziekte van Lyme).
Ontstekingsremmend
vermindert ontstekingsprocessen in het lichaam.
Koortsverlagend
traditioneel gebruikt bij malaria en andere tropische koortsziekten.
Herkomst en vindplaats
Een klimplant uit de vochtige savannes van West-Afrika
Cryptolepis sanguinolenta, vaak eenvoudig cryptolepis genoemd, is van nature thuis in West-Afrika. Je vindt de plant vooral in Ghana, Nigeria, Ivoorkust en aangrenzende landen. In deze regio’s groeit cryptolepis op vochtige savannes, langs bosranden en in tropische woudgebieden, vaak in de nabijheid van waterbronnen waar de bodem voedingsrijk en licht vochtig blijft.
Een snelle groeier die steun zoekt
Cryptolepis is een snelgroeiende klimplant die zich met slingerende stengels vasthecht aan omliggende vegetatie. Daardoor zie je haar vaak tussen struiken, jonge bomen en andere hogere planten. De soort houdt van warmte, zonlicht en goed doorlatende bodems, en gedijt bijzonder goed op plaatsen waar het klimaat vochtig tropisch is.
Verspreiding in het landschap
Omdat cryptolepis zich gemakkelijk uitbreidt, vormt ze op sommige plekken dichte, groenblijvende kluwens die deel uitmaken van de typische ondergroei van West-Afrikaanse landschappen. Haar wortels verankeren stevig in de bodem, terwijl de bovengrondse ranken bijdragen aan een gevarieerde vegetatiestructuur langs bosranden en savannezones.
Van traditioneel kruid naar moderne teelt
Door haar lange geschiedenis binnen de West-Afrikaanse kruidenculturen wordt cryptolepis vandaag de dag ook gecultiveerd buiten haar oorspronkelijke leefgebied, onder meer in kruidentuinen, onderzoeksomgevingen en kleinschalige teeltsystemen. De plant vraagt weinig onderhoud zolang de omgeving warm, licht vochtig en zonnig is.
Een plant met diepe regionale wortels
Waar savanne en bos elkaar raken, voelt cryptolepis zich het meest thuis. Haar aanwezigheid is verweven met het landschap én met eeuwenoude tradities uit de regio waar ze vandaan komt.
Geschiedenis en traditioneel gebruik
Een pijler van de West-Afrikaanse geneeskunde
Cryptolepis sanguinolenta heeft een lange en diep verankerde geschiedenis binnen de traditionele geneeskunde van West-Afrika, met name in landen als Ghana, Nigeria en Sierra Leone. De plant wordt daar al eeuwenlang ingezet bij ernstige infectieziekten, waarbij vooral de wortel wordt gebruikt. In afkooksels, maceraties of tincturen vormt cryptolepis een van de meest gerespecteerde ‘sterke kruiden’ binnen de inheemse fytotherapie.
Traditioneel middel tegen koorts en infecties
In de lokale kruidengeneeskunde staat cryptolepis bekend als een krachtig middel tegen malaria, buiktyfus, tuberculose en diverse bacteriële of parasitaire infecties. De bitter smakende wortel wordt vaak voorgeschreven bij hoge koorts, diarree, bloedvergiftiging en hardnekkige ontstekingen. Veel traditionele genezers beschouwen het als een breed werkend antimicrobieel middel dat “het bloed reinigt” en infecties tegengaat, zowel acuut als chronisch.
Een plant met sterke symboliek
Cryptolepis wordt in sommige regio’s ook gezien als een beschermend kruid dat vitaliteit bewaakt. De felgele kleur van het wortelsap staat symbool voor zuivering en levensenergie. Preparaten worden daarom niet alleen medicinaal ingezet, maar soms ook ritueel gebruikt om het lichaam te versterken na ziekte, bevalling of zware uitputting.
Toepassing bij vrouwenklachten
In verschillende West-Afrikaanse tradities wordt cryptolepis bovendien toegepast bij vrouwelijke gezondheidsproblemen zoals witte vloed, baarmoederontstekingen en onregelmatige menstruatie. De plant wordt in dergelijke contexten vaak gecombineerd met andere kruiden om het bekkengebied te zuiveren en de natuurlijke balans te herstellen.
Een kruid dat de tijd heeft doorstaan
Hoewel cryptolepis in het Westen pas recent aandacht heeft gekregen, vormt het in Afrika al generaties lang een van de belangrijkste kruiden bij infectieziekten en systemische ontstekingen. Het gebruik wordt nog steeds van ouder op kind doorgegeven, en moderne onderzoeksgroepen tonen inmiddels wetenschappelijke interesse in de traditionele kennis die al eeuwenlang rond deze opvallende plant bestaat.
Gebruikte delen en belangrijkste inhoudsstoffen
Gebruikte plantendelen
Voor medicinaal gebruik wordt vooral de gedroogde wortel toegepast. Deze bevat de hoogste concentratie werkzame alkaloïden. In sommige bereidingen worden ook de stengel en bladeren gebruikt, maar dit is minder gebruikelijk.
Werkzame bestanddelen
Indoloquinoline-alkaloïden
De belangrijkste verbinding is cryptolepine, bekend om zijn antimicrobiële en antiparasitaire werking. Ook isocryptolepine, neocryptolepine en biscryptolepine zijn actief.Andere alkaloïden
Zoals quindoline en cryptospirolepine, die bijdragen aan de brede farmacologische werking, vooral tegen bacteriën en parasieten.Flavonoïden en tanninen
In kleinere hoeveelheden aanwezig. Ze ondersteunen de werking door hun ontstekingsremmende en samentrekkende eigenschappen.Terpenoïden
In geringe concentraties aangetoond; mogelijk relevant voor aanvullende effecten op het immuunsysteem.
Bronnen
Geneeskrachtige eigenschappen
Cryptolepis is vooral bekend geworden vanwege de krachtige werking tegen de bacterie Borrelia burgdorferi, de veroorzaker van de ziekte van Lyme. Onder laboratoriumomstandigheden blijkt cryptolepine zeer effectief in het remmen en doden van deze bacterie, ook in zijn persistervorm. Daarnaast bezit het kruid brede antimicrobiële eigenschappen en wordt het ingezet bij bacteriële, virale en parasitaire infecties. Cryptolepis werkt ontstekingsremmend en ondersteunt het immuunsysteem. De wortel wordt ook ingezet bij spijsverteringsklachten, zoals dysenterie en diarree. Klinisch en traditioneel gebruik wijst op een regulerende werking op de menstruatie en een zuiverende invloed op het bloed.
Indicaties
- Ziekte van Lyme (en co-infecties)
- Malaria en tropische koortsziekten
- Bacteriële infecties (buiktyfus, TBC)
- Parasitaire infecties en darmklachten
- Chronische ontstekingen
- Menstruatiestoornissen
Verwerking en dosering
- Tinctuur (1:5): Een gebruikelijke richtlijn is bijvoorbeeld 20 tot 40 druppels (of ongeveer 0,7 ml = ± 25‑30 druppels) 2 keer per dag, verdund in wat water of sap. Bij intensiever gebruik (onder begeleiding) kan een opbouw tot 20‑40 druppels, 4 keer per dag overwogen worden. De exacte hoeveelheid stem je af met een therapeut. Het is verstandig om rustig op te bouwen, omdat het kruid sterk kan werken.
- Afkooksel: 10 gram gedroogde wortel op 500 ml water, 15 minuten koken, 2-3 kopjes per dag.
- Capsules (extract): 400-600 mg, 1-2 maal daags.
Let op:
- Niet gebruiken tijdens zwangerschap of borstvoeding zonder professioneel advies.
- Bij langdurig gebruik of zware dosering: begeleid gebruik aanbevolen.
- Omdat het actieve alkaloïden bevat, vergt het kruid zorgvuldigheid in gebruik.
Combinatie met andere kruiden
- Met Cat’s Claw en Andrographis bij Lyme en co-infecties
- Met Artemisia annua bij parasitaire belastingen
- Met Kurkuma of Reishi bij chronische ontstekingen
Waarschuwingen en contra-indicaties
- Niet gebruiken tijdens zwangerschap of borstvoeding
- Kan in hoge doseringen de menstruatie beïnvloeden
- Langdurig gebruik alleen onder begeleiding van een deskundige
Onderzoeken
Verschillende laboratoriumstudies hebben de krachtige antimicrobiële werking van cryptolepine, de belangrijkste alkaloïde in Cryptolepis, overtuigend aangetoond. De stof is werkzaam tegen zowel Gram-positieve als Gram-negatieve bacteriën, schimmels, protozoa en malaria-parasieten zoals Plasmodium falciparum. Onderzoek van Dr. Ying Zhang (Johns Hopkins University) bevestigde dat Cryptolepis behoort tot de meest effectieve kruiden tegen de persistervormen van Borrelia burgdorferi, de bacterie die de ziekte van Lyme veroorzaakt. De werking lijkt te berusten op verstoring van het DNA van pathogenen en het remmen van hun celdeling. Hoewel grootschalige klinische studies bij mensen nog ontbreken, wijzen preklinische data en traditioneel gebruik op een groot therapeutisch potentieel bij hardnekkige infecties, waaronder Lyme, malaria en darminfecties.
Recepten
- Anti-Lyme tinctuurmix: Cryptolepis, Andrographis en Samento in gelijke delen, 3 x daags 30 druppels
- Ontstekingsremmende kruidenblend: Cryptolepis, kurkuma en gember als thee
- Parasietenkuur: Cryptolepis met zwarte walnoot en kruidnagel als tinctuur, 2 weken gebruiken, 1 week pauze, 2 weken herhalen
Gebruikte bronnen
- Geert Verhelst, Groot Handboek Geneeskrachtige Planten, 12e druk
- Herbal Reality
- Willem Jacobs:
- Lyme Natuurlijk Genezen
- De Spirituele Dimensie van de Ziekte van Lyme
- Stephen Harrod Buhner:
- Healing Lyme
- Herbal Antibiotics
- Klinische studies en traditionele fytotherapeutische monografieën
- IVG-info.nl – Voedingssupplementen
Zoek je een kruid?
In ons kruidenoverzicht vind je alle planten die we hebben beschreven – van bekende klassiekers tot vergeten bladgroen. Handig gesorteerd en makkelijk te doorzoeken. Je leest er alles over hun geneeskracht, botanische eigenschappen en traditionele toepassingen, tot aan gebruik en dosering.
Disclaimer
Kruidenhelen is een informatief platform dat zich richt op het delen van kennis over de werking en toepassing van geneeskrachtige kruiden en natuurlijke middelen. Wij zijn geen artsenpraktijk en bieden geen persoonlijke diagnoses of behandelingen aan.
De informatie op deze website is bedoeld als inspiratie en ondersteuning bij het gebruik van kruiden, en vormt geen vervanging voor medisch advies of professionele zorg. Bij gezondheidsklachten raden we aan altijd contact op te nemen met een arts of gekwalificeerde therapeut.
Wij baseren ons op literatuur, traditionele kennis, praktijkervaring en gesprekken met deskundigen. Toch kunnen wij geen garanties geven over het effect van kruiden bij individueel gebruik. Het toepassen van informatie van deze website gebeurt op eigen verantwoordelijkheid.