Houttuynia
Andere benamingen: Visplant, Chinese hertshoorn, Dokudami (Japans)
Botanie en signatuur
Latijnse naam: Houttuynia cordata
Houttuynia cordata is een laagblijvende, overblijvende plant uit de familie Saururaceae. Ze heeft hartvormige, donkergroene bladeren met een kenmerkende visachtige geur wanneer deze worden gekneusd. In de zomer verschijnen witte schutbladeren die op bloemen lijken, met een aarvormige bloeiwijze in het midden. De signatuur van het hartvormige blad wordt vaak geassocieerd met een werking op hart en bloedvaten, maar ook met reiniging en doorstroming. De scherpe geur wijst symbolisch op de kracht van de plant om ziekteverwekkers af te weren.
Belangrijke toepassingen
Immuunmodulerend
ondersteunt de afweer en helpt bij het reguleren van ontstekingsreacties.
Antibacterieel
effectief tegen gram-positieve en gram-negatieve bacteriën.
Ontgiftend
bevordert de uitscheiding van toxines via lever en nieren.
Herkomst en vindplaats
Een schaduwminnende plant uit Zuidoost-Azië
Houttuynia cordata is inheems in de vochtige, schaduwrijke regio’s van Zuidoost-Azië. Ze groeit van nature in China, Japan, Korea en Vietnam, waar je haar vindt langs beekjes, vijvers, moerasranden en op koele bosbodems. Deze natte, beschutte groeiplaatsen bieden precies de hoeveelheid vocht en halfschaduw die de plant nodig heeft.
Thuis op vochtige bodems nabij water
In het wild vormt Houttuynia dichte matten op plekken waar de bodem constant vochtig is. Ze wortelt graag in humusrijke, licht zure grond en groeit zelfs waar andere soorten moeite hebben om zich te handhaven, zoals op drassige oevers of schaduwrijke hellingen. Dankzij haar kruipende wortelstokken kan ze zich snel uitbreiden in een passende habitat.
Een vaste verschijning in Aziatische tuinen
Naast haar wilde verspreiding wordt Houttuynia in veel Aziatische landen ook gecultiveerd. In moestuinen, tempeltuinen en binnentuinen groeit ze vaak nabij woningen, waar ze wordt gewaardeerd als culinaire plant met een uitgesproken, aromatische bladgeur. In China en Vietnam wordt het blad regelmatig vers geoogst en gebruikt in salades of soepen, waardoor de plant een natuurlijke plek heeft gekregen in het dagelijks leven.
Een sterke soort met veel aanpassingsvermogen
Door haar stevige wortelstelsel en snelle groei weet Houttuynia zich goed aan te passen aan verschillende omstandigheden, zolang de bodem maar voldoende vocht bevat. Hierdoor is ze in haar herkomstgebieden zowel een wilde plant als een geliefd cultuurgewas geworden.
Geschiedenis en traditioneel gebruik
Oude Chinese geneeskunde: zuivering, longen en bescherming
In de Traditionele Chinese Geneeskunde staat Houttuynia bekend als Yu Xing Cao, een “hitte-klarend” en “toxine-verdrijvend” kruid dat al in vroege dynastieën een vaste plaats kreeg in de materia medica. Vooral bij longaandoeningen zoals hoest met taai slijm, benauwdheid en ontstekingen van de luchtwegen werd het kruid hoog gewaardeerd. Afkooksels van de verse plant werden voorgeschreven om pus uit abcessen af te voeren, koorts te verlagen en hardnekkige infecties te verzachten. De energetische werking werd gezien als krachtig maar niet uitputtend: het verwijdert pathogene hitte zonder de vitale Qi te verzwakken. Daardoor was Houttuynia een geliefd middel bij patiënten met zowel acute als chronische luchtwegklachten, maar ook bij ontstekingen van de blaas, darmen en huid.
Japanse en Oost-Aziatische tradities: het kruid dat “gif verdrijft”
In Japan ontwikkelde Houttuynia een eigen plaats binnen de volksgeneeskunde onder de naam Dokudami, letterlijk “gifverdrijver”. Het kruid werd daar gezien als een veelzijdig middel voor reiniging van het lichaam, zowel inwendig als uitwendig. Dokudami-thee werd traditioneel gedronken bij spijsverteringsproblemen, huidontstekingen, allergieën en periodieke reinigingskuren. Uitwendig werd de plant toegepast in kompressen of baden om de huid te zuiveren, wonden te verzachten en zwellingen te verminderen. De bijzondere geur van de verse bladeren werd niet als onaangenaam beschouwd, maar juist als teken van hun kracht. In huiselijke rituelen fungeerde dokudami soms als beschermend en zuiverend kruid, dat werd opgehangen om ziekte en ongewenste energie op afstand te houden.
Herwaardering in de moderne fytotherapie en microbiële geneeskunde
In de hedendaagse Aziatische natuurgeneeskunde blijft Houttuynia een van de meest gebruikte kruiden bij infecties, ontstekingen en verzwakte weerstand. De plant wordt ingezet in kruidentheeën, tincturen en moderne extracten die gericht zijn op ondersteuning van longfunctie, huidgezondheid en immuunsysteem. Dankzij haar brede antimicrobiële spectrum — traditioneel al bekend, maar tegenwoordig ook wetenschappelijk onderbouwd — groeit de belangstelling voor Houttuynia in Westerse fytotherapie en integratieve geneeskunde. Therapeuten waarderen vooral haar zachte, reinigende werking in situaties waarin het lichaam belast is door chronische ontstekingen of verstoringen van het microbioom. Zo vormt Houttuynia een levendige verbinding tussen de eeuwenoude Aziatische kruidentradities en de moderne zoektocht naar natuurlijke middelen die het lichaam in zijn herstelvermogen ondersteunen.
Gebruikte delen en belangrijkste inhoudsstoffen
Gebruikte plantendelen
Voor medicinaal gebruik worden de bovengrondse delen ingezet, voornamelijk de bladeren en stengels, bij voorkeur geoogst wanneer de plant actief groeit en het gehalte aan vluchtige oliën en flavonoïden hoog is.
Werkzame bestanddelen
Flavonoïden
Onder andere quercetine, quercitrin, hyperoside en rutin. Deze verbindingen ondersteunen antioxiderende en ontstekingsremmende processen.Fenolzuren en polyfenolen
Zoals chlorogeenzuur‑derivaten. Draagt bij aan bescherming van weefsels tegen oxidatieve stress.Vluchtige olie / essentiële olie
Bevat o.a. aldehyden zoals decanoyl‑acetaldehyde, ketonen en monoterpenen die geven aan de plant haar karakteristieke geur en antimicrobiële eigenschappen.Polysacchariden
Wateroplosbare suikers en glycaanstructuren die bijdragen aan immuunondersteuning en weefselherstel.Alkaloïden
In mindere mate aanwezig; dragen mogelijk bij aan het totale werkingsprofiel.
Geneeskrachtige eigenschappen
Houttuynia staat bekend om haar brede antimicrobiële werking, waaronder antivirale, antibacteriële en antischimmelactiviteit. In diverse onderzoeken is aangetoond dat extracten van de plant interferentie kunnen veroorzaken met de replicatie van virussen zoals HSV-1, Influenza A, rhinovirus en zelfs SARS-gerelateerde coronavirussen. Dit maakt Houttuynia tot een waardevol kruid in de ondersteuning bij virale luchtweginfecties. Het stimuleert daarnaast de fagocytose door macrofagen, bevordert de activiteit van natuurlijke killercellen en kan ontstekingsremmende cytokines reguleren, zoals TNF-α en IL-6. Hierdoor is het ook inzetbaar bij bacteriële ontstekingen, chronische ontstekingsprocessen en zelfs bij auto-immuunaandoeningen. Daarnaast is er sprake van een mild diuretisch en leverondersteunend effect, wat bijdraagt aan de ontgifting van het lichaam en de uitscheiding van toxines via urine en gal. Deze combinatie van eigenschappen maakt Houttuynia tot een breed toepasbaar kruid binnen de moderne kruidengeneeskunde.
Indicaties
- Verkoudheid en griep
- Blaas- en urineweginfecties
- Huidinfecties en ontstekingen
- Luchtweginfecties
- Lever- en detox ondersteuning
Verwerking en dosering
- Tinctuur (1:5): Een gebruikelijke dosering is 10 tot 15 druppels, 3 keer per dag, in wat water of kruidenthee. De exacte hoeveelheid kun je het beste afstemmen met een therapeut. Houttuynia wordt vaak gecombineerd met andere kruiden binnen protocollen voor bijvoorbeeld Lyme of co-infecties. Bouw de dosering rustig op en observeer het effect.
- Thee: 1-2 theelepels gedroogd kruid per kop, 10 minuten trekken
- Kompres of spoeling: afgekoelde infusie gebruiken bij huidklachten
Let op: niet gebruiken tijdens zwangerschap of borstvoeding zonder deskundig advies. Gebruik bij voorkeur onder begeleiding, zeker bij langdurige toepassing of in combinatie met andere middelen.
Combinatie met andere kruiden
- Met Andrographis en Isatis bij acute luchtweginfecties
- Met Paardenbloem en Mariadistel ter ondersteuning van lever en ontgifting
- Met Calendula bij huidontstekingen
Waarschuwingen en contra-indicaties
- Niet gebruiken tijdens zwangerschap zonder deskundig advies
- Kan allergische huidreacties geven bij uitwendig gebruik
- Bij hoge dosering mogelijk maagklachten
Onderzoeken
Preklinisch onderzoek heeft het antivirale potentieel van Houttuynia bevestigd, onder andere tegen SARS-achtige coronavirussen. In vitro studies tonen aan dat extracten van de plant de virale replicatie remmen door interferentie met virale enzymen en door het versterken van de intracellulaire afweermechanismen. Daarnaast zijn sterke antioxidatieve eigenschappen vastgesteld, met name door de aanwezigheid van flavonoïden die vrije radicalen neutraliseren. De plant stimuleert de activiteit van immuuncellen zoals macrofagen en natuurlijke killercellen, en beïnvloedt de productie van ontstekingsremmende cytokines zoals TNF-α en IL-6, wat de systemische ontstekingslast kan verlagen. Verder is in laboratoriumstudies een beschermend effect op levercellen waargenomen, waarbij Houttuynia oxidatieve schade en ontsteking in leverweefsel lijkt te verminderen. Deze bevindingen ondersteunen het brede therapeutische potentieel van de plant, vooral bij infecties, leveraandoeningen en chronische ontstekingsprocessen.
Recepten
- Verzachtende infusie bij griep: Houttuynia, vlierbloesem en munt
- Spoeling bij huidontstekingen: Houttuynia en kamille-infusie
- Detox-thee: Houttuynia met paardenbloem en brandnetel
Gebruikte bronnen
- Geert Verhelst, Groot Handboek Geneeskrachtige Planten, 12e druk
- Herbal Reality
- Willem Jacobs:
- Lyme Natuurlijk Genezen
- De Spirituele Dimensie van de Ziekte van Lyme
- Stephen Harrod Buhner:
- Healing Lyme
- Herbal Antibiotics
- Klinische studies en traditionele fytotherapeutische monografieën
- IVG-info.nl – Voedingssupplementen
Zoek je een kruid?
In ons kruidenoverzicht vind je alle planten die we hebben beschreven – van bekende klassiekers tot vergeten bladgroen. Handig gesorteerd en makkelijk te doorzoeken. Je leest er alles over hun geneeskracht, botanische eigenschappen en traditionele toepassingen, tot aan gebruik en dosering.
Disclaimer
Kruidenhelen is een informatief platform dat zich richt op het delen van kennis over de werking en toepassing van geneeskrachtige kruiden en natuurlijke middelen. Wij zijn geen artsenpraktijk en bieden geen persoonlijke diagnoses of behandelingen aan.
De informatie op deze website is bedoeld als inspiratie en ondersteuning bij het gebruik van kruiden, en vormt geen vervanging voor medisch advies of professionele zorg. Bij gezondheidsklachten raden we aan altijd contact op te nemen met een arts of gekwalificeerde therapeut.
Wij baseren ons op literatuur, traditionele kennis, praktijkervaring en gesprekken met deskundigen. Toch kunnen wij geen garanties geven over het effect van kruiden bij individueel gebruik. Het toepassen van informatie van deze website gebeurt op eigen verantwoordelijkheid.