Zoethout

Zoethout

Kruidenhelen plant foto groot Zoethout
Andere benamingen: zoethout, liquorice, Mulethi, sweet root

Botanie en signatuur

Latijnse naam: Glycyrrhiza glabra

Glycyrrhiza glabra is een meerjarige plant uit de vlinderbloemenfamilie (Fabaceae), die tot 1,5 meter hoog wordt. De wortel is lang, geelbruin en kruipt horizontaal door de bodem. De bladeren zijn geveerd, de bloemen paars tot blauwachtig en de peulen bevatten kleine, harde zaden. In de signatuurleer wordt de zoete smaak geassocieerd met verzachting, rust en verzorging. De dikke, voedzame wortel symboliseert diepe energieopslag en ondersteuning van de kernfuncties van het lichaam, zoals spijsvertering en hormonale balans.

Belangrijke toepassingen

Maag- en keelslijmvliesbescherming

vormt een verzachtende laag op het maagslijmvlies en remt ontsteking, mogelijk gunstig bij maagzweren, reflux en keelpijn.

Ontstekingsremmend, antioxidatief & antimicrobieel

inzetbaar bij huidproblemen, luchtwegontstekingen en maagklachten.

Leverbescherming

ondersteunt de leverfunctie en kan helpen bij detoxificatieprocessen.

Herkomst en vindplaats

Inheems in Zuid-Europa en West-Azië

Zoethout (Glycyrrhiza glabra) is van oorsprong thuis in Zuid-Europa, West-Azië en het bredere Middellandse Zeegebied. Daar groeit de plant op warme, droge plaatsen met kalkrijke, goed doorlatende bodems. Je vindt haar vooral langs rivieroevers en op lichte klei- of zandgronden die rijk zijn aan mineralen. In het wild komt zoethout voor in onder andere Griekenland, Turkije, Syrië en Iran, waar het al eeuwenlang wordt verzameld.

Van wilde vindplaatsen naar wereldwijde teelt

Door de waarde van de wortel wordt zoethout tegenwoordig op grote schaal gecultiveerd in Spanje, Italië, Turkije, India, Iran en Pakistan. In deze landen wordt de teelt professioneel opgezet, vaak op uitgestrekte plantages. De wortels worden meestal na drie tot vier jaar geoogst, wanneer ze hun karakteristieke zoete smaak en aromatische kracht volledig hebben ontwikkeld.

Een lange geschiedenis in Europa

Vanaf de Middeleeuwen maakte zoethout zijn intrede in kloostertuinen in heel Europa. Monniken teelden de plant omwille van haar verzachtende eigenschappen en gebruikten de wortel als basis voor siropen en remedies. Via deze kloostertuinen verspreidde de plant zich verder en werd ze een bekend kruid in apothekershoven en vroege kruidentuinen.

Een plant die snel naam maakte

Zoethout groeide uit tot een geliefd ingrediënt in hoestdranken, kruideninfusies en zoetwaren. In Noord-Europa ontwikkelde het zich zelfs tot een iconische smaakmaker, vooral in drop en zoete snacks. Deze culturele verspreiding gaat hand in hand met de blijvende teelt in warme regio’s waar het klimaat ideaal is voor de plant.

Nog altijd van waarde

Vandaag de dag wordt zoethout wereldwijd geteeld en blijft het een belangrijk landbouwgewas voor de voedings- en kruidengeneeskunde. Het kruid heeft zijn wortels stevig in de mediterrane landschappen, maar zijn aanwezigheid reikt inmiddels tot ver daarbuiten, waardoor het een van de meest herkenbare en geliefde zoetkruiden ter wereld is geworden.

Zoethout illustratie

Een wortel met rituele, medicinale en zoete betekenis

Zoethout heeft een geschiedenis die terugreikt tot de vroegste beschavingen. In het oude Egypte werd de wortel verwerkt in geurige drankjes voor rituelen, ceremonies en medische toepassingen. Het zoete aftreksel werd gedronken door priesters en farao’s en gold als een versterkende drank die lichaam en geest in balans bracht. Archeologische vondsten tonen aan dat zoethout zelfs in grafkamers werd meegegeven als waardevol kruid voor het hiernamaals.

Een harmoniserend kruid in Aziatische tradities

In de Ayurveda staat zoethout bekend als Mulethi. Het werd gebruikt als verzachter van luchtwegen en keel, bij droge hoest, maagklachten en zelfs als verjongend tonicum (rasayana). De wortel gold als voedend, kalmerend en herstellend voor de slijmvliezen.
In de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCM) is Gan Cao een van de meest gebruikte kruiden. Het fungeert daar als harmonisator in formules: het maakt scherpe kruiden milder, versterkt hun werking en helpt het lichaam het totale recept beter te verdragen. Daarnaast wordt het ingezet bij hoest, vermoeidheid, maagklachten en onrust in de spijsvertering.

Een Europese klassieker voor keel, maag en luchtwegen

Ook in Europa werd zoethout al vroeg een vertrouwd geneesmiddel. Middeleeuwse kruidkundigen prezen het als middel tegen verkoudheid, keelpijn, hardnekkige hoest en ontstekingen van de luchtwegen. De verzachtende werking op slijmvliezen maakte de wortel populair bij maagzweren, zure oprispingen en verstopping. Apothekers verwerkten zoethout in siroop, pastilles en troostende hoestdranken.

Van medicijn tot lekkernij

Naast de geneeskrachtige toepassingen kreeg zoethout een culinaire rol die tot op vandaag voortleeft. De natuurlijke zoetheid van de wortel maakte haar tot een geliefd ingrediënt in zoetwaren, dranken en later in drop. In sommige regio’s kauwden kinderen direct op stukjes wortel, een eenvoudige vorm van snoep die al eeuwen bestaat.

Zo verbindt zoethout rituele tradities, oude geneeskunst en culinaire geschiedenis tot een veelzijdig kruid dat zijn waarde door de eeuwen heen heeft behouden.

Gebruikte plantendelen

Voor zoethout worden voornamelijk de wortels en wortelstokken (radix et rhizoma) gebruikt. Deze worden geoogst wanneer de plant enkele jaren oud is, zodat de wortels voldoende zoetstoffen en saponinen bevatten. Na de oogst worden ze gedroogd en vaak in stukjes, poeder of extract verwerkt.

Werkzame bestanddelen

    • Triterpeensaponinen
      De belangrijkste is glycyrrhizine (glycyrrhizinezuur) en zijn afgeleiden — kenmerkend voor de intense zoete smaak.

    • Flavonoïden
      Onder andere liquiritine, isoliquiritine, glabridine en andere flavonoïde derivaten komen veel voor in de wortel.

    • Chalconen
      Verbindingen zoals isoliquiritigenine behoren tot de fenolische componenten van de wortel.

    • Polysacchariden
      Wateroplosbare koolhydraatcomplexen dragen bij aan de karakteristieke textuur van de wortel.

    • Coumarinen
      Kleine hoeveelheden coumarinen zoals umbelliferon zijn aanwezig.

    • Fytosterolen
      Waaronder β-sitosterol en andere plantaardige sterolen.

    • Essentiële oliecomponenten
      In lage concentraties aanwezig; onder andere monoterpenen en aromatische verbindingen.

    • Overige secundaire metabolieten
      Zoals triterpenen, organische zuren, aminozuren en minerale elementen.

Zoethout heeft een breed en veelzijdig therapeutisch profiel. Dankzij zijn ontstekingsremmende, slijmvliesbeschermende en antibacteriële eigenschappen wordt het vaak ingezet bij maagzweren, gastritis, brandend maagzuur en reflux. Glycyrrhizine vormt een beschermende laag over het maagslijmvlies, wat irritatie vermindert en de genezing bevordert. Deze slijmvliesbeschermende werking strekt zich ook uit naar de luchtwegen: bij keelpijn, heesheid, bronchitis en droge hoest verzacht zoethout het slijmvlies, vermindert het kriebelprikkels en vergemakkelijkt het ophoesten van slijm.

De fyto-oestrogene componenten van zoethout, zoals liquiritigenine, dragen bij aan het ondersteunen van de hormonale balans. Dit maakt het kruid bijzonder waardevol tijdens de overgang en bij menstruatiegerelateerde klachten, zoals stemmingswisselingen, krampen en onregelmatigheden. Ook bij vermoeidheid, gebrek aan energie en nervositeit speelt zoethout een belangrijke rol dankzij zijn adaptogene werking. Door de bijnierfunctie te ondersteunen helpt het lichaam beter om te gaan met fysieke en mentale stress, en kan het bijdragen aan herstel bij burn-outklachten.

Verder wordt zoethout traditioneel gebruikt als milde levertonicum en ondersteunt het de natuurlijke detoxificatieprocessen in het lichaam. Bij chronische ontstekingen, huidproblemen zoals eczeem en psoriasis of bij reumatische klachten kan zoethout verlichting bieden dankzij de gecombineerde ontstekingsremmende en immunomodulerende werking. De aanwezigheid van antioxidanten beschermt cellen tegen schade door vrije radicalen, wat bijdraagt aan een algeheel gevoel van vitaliteit en balans.

  • Maagklachten, gastritis, brandend maagzuur
  • Keelpijn, hoest, bronchitis
  • Menstruatieklachten, overgangsverschijnselen
  • Stress, bijniervermoeidheid
  • Huidontstekingen, eczeem, allergieën
  • Infusie (thee): 3–5 g gedroogde wortel per kop, 1–3 keer per dag
  • Tinctuur: Een gangbare richtlijn is 20 tot 30 druppels, 2 tot 3 keer per dag, verdund in wat lauw water of vruchtensap. Bij ernstiger klachten of onder therapeutisch toezicht kan dit oplopen tot bijvoorbeeld 2 tot 5 ml (≈ 40–90 druppels) tot 3 keer per dag. Neem de tinctuur bij voorkeur tussen de maaltijden door.
  • DGL (deglycyrrhizinated licorice): gebruikt bij maagzweren zonder risico op hypertensie
  • Poeder: 250–500 mg per dosis, bij voorkeur onder begeleiding

Let op:

  • Niet gebruiken tijdens zwangerschap of borstvoeding zonder professioneel advies.
  • Bij hoge bloeddruk, oedeem (vochtvasthouding), nier‑ of leverproblemen of als je antistolling, bloeddrukmedicatie of diuretica gebruikt, is overleg met een deskundige noodzakelijk.
  • Langdurig gebruik of gebruik in hoge dosering kan het kaliumgehalte verlagen (hypokaliëmie) en de bloeddruk verhogen.
  • Houd rekening met een maximale glycyrrhizine‑inname van ongeveer 100 mg per dag om bijwerkingen te beperken.
  • Maak bij langdurig gebruik na 4‑6 weken een evaluatie en overweeg een pauze of wissel.
  • Met marshmallowwortel bij maag- en darmslijmvliesproblemen
  • Met tijm of zoethout bij hoest en luchtwegproblemen
  • Met ashwagandha bij stress en hormonale balans
  • Langdurig gebruik van hoge doses glycyrrhizine kan leiden tot verhoogde bloeddruk (hypertensie), vochtretentie (oedeem), een verlaagde kaliumspiegel (hypokaliëmie) en spierzwakte.
  • Voor mensen met hypertensie, nierziekten of hartproblemen is voorzichtigheid geboden.
  • Niet aanbevolen tijdens zwangerschap en borstvoeding vanwege hormonale werking en mogelijke invloed op de bloeddruk.
  • Interacties mogelijk met diuretica, corticosteroïden en bloeddrukverlagende medicatie, wat de kans op bijwerkingen vergroot.
  • Bij maagproblemen wordt aangeraden om DGL (deglycyrrhizinated licorice) te gebruiken als veilig alternatief zonder glycyrrhizine.

Preklinisch onderzoek toont aan dat glycyrrhizine en andere inhoudsstoffen van zoethout krachtige ontstekingsremmende eigenschappen bezitten, vergelijkbaar met die van cortisonen, door het onderdrukken van pro-inflammatoire cytokinen en enzymen zoals COX-2. Daarnaast is de antivirale werking van zoethout onderzocht bij virussen als herpes simplex, hepatitis C en influenza, waarbij remming van virale replicatie werd waargenomen. De antibacteriële effecten zijn onder andere getest op pathogenen zoals Helicobacter pylori, wat relevant is bij maagklachten.

De hepatoprotectieve eigenschappen van glycyrrhizine worden ondersteund door dierstudies die aantonen dat de stof oxidatieve schade aan levercellen vermindert en de leverregeneratie bevordert. Daarnaast wijzen laboratoriumstudies op de mogelijkheid tot hormonale modulatie via fyto-oestrogenen zoals liquiritigenine, met positieve effecten op oestrogeengevoelige aandoeningen. De antioxidatieve werking van flavonoïden draagt bij aan celbescherming en vertraagt mogelijk het verouderingsproces.

Klinisch onderzoek bevestigt gunstige effecten van zoethoutextract bij patiënten met maagzweren, waar verbetering van symptomen en versnelde genezing werden gemeten. Ook bij verkoudheid, hoest en bepaalde inflammatoire huidaandoeningen werd verlichting gerapporteerd. Niettemin is het klinisch bewijs nog beperkt en heterogeen; verdere studies zijn noodzakelijk om doseringen, werkzaamheid en veiligheid op lange termijn vast te stellen, evenals interacties met reguliere geneesmiddelen.

  • Kalmerende maagthee: 3 g zoethoutwortel, 3 g kamille, 2 g venkel. 10 min laten trekken.
  • Verzachtende hoestdrank: zoethoutextract met honing en tijm, 1 theelepel bij prikkelhoest.
  • Ontspannende kruidenmix: zoethout, ashwagandha en lavendel bij stressgerelateerde klachten.
  •  
  • Geert Verhelst, Groot Handboek Geneeskrachtige Planten, 12e druk
  • Herbal Reality
  • Willem Jacobs:
    • Lyme Natuurlijk Genezen
    • De Spirituele Dimensie van de Ziekte van Lyme
  • Stephen Harrod Buhner:
    • Healing Lyme
    • Herbal Antibiotics
  • Klinische studies en traditionele fytotherapeutische monografieën
  • IVG-info.nl – Voedingssupplementen
  •  

Zoek je een kruid?

In ons kruidenoverzicht vind je alle planten die we hebben beschreven – van bekende klassiekers tot vergeten bladgroen. Handig gesorteerd en makkelijk te doorzoeken. Je leest er alles over hun geneeskracht, botanische eigenschappen en traditionele toepassingen, tot aan gebruik en dosering.

Disclaimer

Kruidenhelen is een informatief platform dat zich richt op het delen van kennis over de werking en toepassing van geneeskrachtige kruiden en natuurlijke middelen. Wij zijn geen artsenpraktijk en bieden geen persoonlijke diagnoses of behandelingen aan.

De informatie op deze website is bedoeld als inspiratie en ondersteuning bij het gebruik van kruiden, en vormt geen vervanging voor medisch advies of professionele zorg. Bij gezondheidsklachten raden we aan altijd contact op te nemen met een arts of gekwalificeerde therapeut.

Wij baseren ons op literatuur, traditionele kennis, praktijkervaring en gesprekken met deskundigen. Toch kunnen wij geen garanties geven over het effect van kruiden bij individueel gebruik. Het toepassen van informatie van deze website gebeurt op eigen verantwoordelijkheid.