Damiana
Andere benamingen: damiana, herba de la pastora
Botanie en signatuur
Latijnse naam: Turnera diffusa
Damiaan is een groenblijvende struik uit de passiebloemfamilie (Passifloraceae) die tot 2 meter hoog kan worden. De plant heeft aromatische, ovale bladeren met gekartelde randen. De kleine, gele bloemen verschijnen in de zomer en verspreiden een zoete geur. De vruchten zijn kleine capsules met zaden. Volgens de signatuurleer wijst de zonnige gele bloei op een verwarmende, vitaliserende werking die levenslust en energie versterkt.
Belangrijke toepassingen
Afrodiserend
traditioneel gebruikt ter ondersteuning van libido en seksuele vitaliteit.
Mild diuretisch
bevordert de vochtafvoer via de nieren.
Hormoonregulerend
traditioneel ingezet bij menstruatieklachten en overgangsverschijnselen.
Herkomst en vindplaats
Een zonaanbidder uit Midden- en Zuid-Amerika
Damiana (Turnera diffusa) is inheems in Midden- en Zuid-Amerika, met een sterke aanwezigheid in Mexico, het Caribisch gebied en delen van Zuid-Amerika. De plant voelt zich thuis in droge, warme landschappen, variërend van rotsachtige hellingen en savannes tot halfwoestijnachtige gebieden waar regen zeldzaam is.
Perfect aangepast aan droogte
Damiana groeit bij voorkeur op zonnige, droge plekken met arme, stenige bodems. Door haar efficiënte wortelstelsel is ze goed in staat om het beschikbare vocht vast te houden, zelfs wanneer de omgeving dor en heet is. Dat maakt haar een echte overlever—een plant die blijft floreren waar anderen het laten afweten.
Van Mexicaanse traditie naar wereldwijde teelt
In Mexico groeit damiana van nature in de deelstaten Baja California, Chihuahua en Yucatán. Ze maakt daar al eeuwenlang deel uit van de lokale flora en de traditionele geneeskunde. Vanuit deze regio verspreidde de plant zich naar andere delen van Midden-Amerika en het Caribisch gebied, waar ze een vaste plek kreeg in droge ecosystemen.
Vandaag de dag wordt damiana ook gecultiveerd in warme delen van Noord-Amerika, Europa en Azië. Ze wordt daar verbouwd voor gebruik in kruidentuinen, de fytotherapie en de voedingssupplementenindustrie, maar blijft het best gedijen onder zonnige, warme omstandigheden.
Een geurige bron van biodiversiteit
In haar natuurlijke habitat vormt damiana een belangrijke nectarbron voor insecten. De aromatische bladeren en bloemen trekken bestuivers aan en dragen bij aan de biodiversiteit van droge ecosystemen.
Traditioneel werd de plant vaak nabij nederzettingen aangeplant, zodat de geurige bladeren altijd binnen handbereik waren voor thee en andere toepassingen.
Een kleine struik met grote veerkracht
Of ze nu groeit op een zanderige heuvel of in een warme kruidentuin: damiana is een plant die zon, droogte en eenvoud omarmt — en precies daarin haar kracht vindt.
Geschiedenis en traditioneel gebruik
Een kruid met diepe wortels in Meso-Amerikaanse tradities
Damiaan heeft een lange geschiedenis binnen de geneeskunde en rituelen van Midden- en Zuid-Amerikaanse volkeren. Zowel de Maya’s als de Azteken gebruikten het kruid als afrodisiacum, als versterkend middel voor de geest en om het uithoudingsvermogen te verhogen. In deze vroege tradities werd damiaan toegepast bij astma, duizeligheid, zenuwzwakte en als algemeen tonicum dat energie en helderheid moest herstellen.
Ritueel gebruik bij energie en bewustzijn
Naast medicinaal gebruik speelde damiaan ook een rol in spirituele rituelen. Het kruid werd soms gerookt of gedronken in mengsels om het bewustzijn te verruimen, moed te versterken of een gevoel van innerlijke kracht op te roepen. Het stond bekend als een plant die zowel lichamelijke vitaliteit als mentale scherpte kon stimuleren, en werd daarom ingezet bij overgangsfasen, helende ceremonies en als bondgenoot voor jagers en krijgers.
Vrouwelijke kracht en Mexicaanse volksgeneeskunde
In de Mexicaanse traditie kreeg damiaan de bijnaam herba de la pastora, het kruid van de herdersvrouw. Het werd gezien als een bron van vrouwelijke kracht en gebruikt bij menstruatiekrampen, overgangsklachten en ter ondersteuning van vruchtbaarheid. Daarnaast werd het voorgeschreven bij melancholie, nervositeit en uitputting, omdat het volgens de volksgeneeskunde zowel het emotionele evenwicht als het fysieke energieniveau herstelde.
Doorbraak in Europa en Noord-Amerika
In de 19e eeuw vond damiaan zijn weg naar Europa en de Verenigde Staten. Artsen en apothekers beschreven het als een middel tegen seksuele zwakte, impotentie en als een milde stemmingverbeteraar. Het kruid werd opgenomen in farmacopees en verwerkt in tonica, versterkende elixers en wijnen die populair waren onder mensen met nervositeit of vitaliteitsverlies.
Een blijvende reputatie
Tot op de dag van vandaag blijft damiaan wereldwijd in gebruik – zowel in traditionele systemen als in moderne fytotherapie. De reputatie als natuurlijk afrodisiacum en vitaliserend kruid is blijven bestaan, en het wordt nog steeds ingezet ter ondersteuning van energie, libido en gemoedstoestand.
Gebruikte delen en belangrijkste inhoudsstoffen
Gebruikte plantendelen
Voor medicinale toepassingen worden vooral de bloeiende bovengrondse delen gebruikt — dus de stengels, bladeren en bloeiwijzen. De oogst gebeurt tijdens de bloei, wanneer de concentratie werkzame stoffen het hoogst is.
Werkzame bestanddelen
Alkaloïden en guanidine-verbindingen
Zoals leonurine en stachydrine. Deze hebben een effect op het hart, de bloedvaten en het zenuwstelsel.Flavonoïden
Onder andere quercetine, rutin en apigenine-derivaten. Werken antioxiderend en ondersteunen de hartfunctie.Fenolzuren en glycosiden
Zoals chlorogeenzuur, cafeïnezuur en verbascoside. Draagt bij aan ontstekingsremming en bescherming tegen oxidatieve stress.Triterpenen, diterpenen en iridoïden
Met verbindingen zoals ursolzuur en harpagide. Ondersteunen hartfunctie en hebben mogelijk kalmerende eigenschappen.Tanninen
In bescheiden hoeveelheid aanwezig. Werken licht samentrekkend en kunnen de slijmvliezen ondersteunen.
Geneeskrachtige eigenschappen
Damiaan wordt vooral gewaardeerd om haar stimulerende en afrodiserende eigenschappen. Het kruid wordt gebruikt om libido en seksuele vitaliteit te ondersteunen, zowel bij mannen als bij vrouwen. Verschillende tradities schrijven dit effect toe aan de aanwezigheid van terpenen en flavonoïden, die de doorbloeding bevorderen en een toniserend effect hebben op het voortplantingssysteem. Ook wordt aangenomen dat damiaan het gevoel van welzijn en ontspanning vergroot, wat indirect de seksuele beleving versterkt.
Daarnaast heeft damiaan een kalmerende werking op het zenuwstelsel. Het kruid wordt toegepast bij stress, lichte depressie en nervositeit, waarbij het een zachte balans zoekt tussen stimulatie en ontspanning. Dit maakt damiaan bijzonder: het combineert een toniserend effect met een kalmerende invloed, waardoor zowel lichaam als geest worden ondersteund. Sommige kruidkundigen beschouwen damiaan daarom als een adaptogeen kruid dat helpt bij het omgaan met stress en vermoeidheid.
De spijsverteringsbevorderende werking komt tot uiting in het verlichten van winderigheid, een opgeblazen gevoel en milde maagklachten. Het kruid stimuleert de productie van spijsverteringssappen en bevordert zo de opname van voedingsstoffen. In de volksgeneeskunde werd damiaan soms ook ingezet om menstruatiepijn en overgangsklachten te verlichten, vermoedelijk dankzij een invloed op de hormoonhuishouding en de ontspannende werking op de baarmoederspieren.
Er zijn ook meldingen dat damiaan de stemming positief kan beïnvloeden en gevoelens van angst en melancholie kan verlichten. Hierdoor wordt het in sommige tradities gezien als een mild antidepressivum dat levenslust en vitaliteit ondersteunt.
Indicaties
- Verminderd libido en seksuele zwakte
- Stress, nervositeit en lichte depressieve klachten
- Maagklachten en opgeblazen gevoel
- Menstruatiepijn en overgangsverschijnselen
- Lichte vermoeidheid en uitputting
Verwerking en dosering
Thee
Gebruik 2 tot 4 gram gedroogd blad per kop heet water. Laat dit 5 tot 10 minuten trekken, afgedekt. Drink de thee 1 tot 2 keer per dag, bijvoorbeeld bij vermoeidheid, lage stemming of ter ondersteuning van het libido.
Tinctuur
Een gangbare dosering is 2 tot 3 ml, oftewel ongeveer 40 tot 60 druppels, 2 tot 3 keer per dag. Verdun in wat water of sap en neem bij voorkeur tussen de maaltijden door. Damiaan werkt licht stimulerend en opwekkend, dus neem het liever niet te laat op de dag.
Capsules/extract
De gebruikelijke dosering van extract in capsulevorm is 400 tot 800 mg per dag, afhankelijk van het concentratiegehalte. Volg het advies op het etiket of stem de dosering af met een therapeut.
Let op:
Niet gebruiken tijdens zwangerschap of borstvoeding zonder deskundig advies. Bij hoge bloeddruk, leverproblemen of gebruik van stimulerende middelen is voorzichtigheid geboden. Damiaan kan licht vochtafdrijvend of opwekkend werken, dus let op bij slapeloosheid.
Combinatie met andere kruiden
- Met ginseng of maca ter ondersteuning van seksuele vitaliteit
- Met passiebloem of valeriaan bij stress en slapeloosheid
- Met vrouwenmantel of salie bij overgangsklachten
Waarschuwingen en contra-indicaties
- Niet gebruiken tijdens zwangerschap of borstvoeding.
- Voorzichtigheid bij gebruik van antidepressiva of hormonale medicatie.
- Hoge doseringen kunnen misselijkheid of slapeloosheid veroorzaken.
Onderzoeken
Wetenschappelijk onderzoek naar damiaan is nog beperkt, maar de beschikbare gegevens zijn veelbelovend. In vitro- en dierstudies wijzen op een stimulerend effect op het centrale zenuwstelsel en een toename van seksuele activiteit bij mannelijke proefdieren. Deze effecten worden deels toegeschreven aan de aanwezigheid van terpenoïden en flavonoïden, die de doorbloeding en prikkelgeleiding beïnvloeden.
Daarnaast tonen laboratoriumstudies aan dat extracten van damiaan antioxidatieve en milde antibacteriële eigenschappen hebben. Dit kan de plant relevant maken voor de bescherming tegen oxidatieve stress en voor de ondersteuning van de weerstand. Ook zijn er aanwijzingen voor een adaptogeen effect, waarbij damiaan het lichaam helpt om beter om te gaan met stress en vermoeidheid. Sommige dierstudies suggereren dat damiaan ook een regulerende invloed kan hebben op de stemming en angstniveaus.
Wat de hormonale werking betreft, is er in experimentele modellen waargenomen dat damiaan een lichte invloed kan hebben op de productie van geslachtshormonen, wat het traditionele gebruik bij libidoverlies en seksuele zwakte ondersteunt. Ook wordt in de literatuur melding gemaakt van een mogelijk effect op de menstruatiecyclus, hoewel dit nog onvoldoende onderzocht is.
Klinisch onderzoek bij mensen is schaars, maar enkele kleine studies bevestigen de rol van damiaan als afrodisiacum en tonicum voor het zenuwstelsel. In sommige proeven werd een verbetering van het seksuele verlangen en welzijn waargenomen. Verder onderzoek is echter noodzakelijk om optimale doseringen, veiligheid en lange termijn effecten vast te stellen. Tot die tijd blijft damiaan vooral steunen op de rijke traditie en voorlopige experimentele bevindingen.
Recepten
- Damiaan-thee: 2 g gedroogd blad laten trekken in heet water, bij nervositeit of vermoeidheid.
- Tonische wijn: bladeren laten trekken in rode wijn, traditioneel gebruikt als afrodisiacum.
- Herstelthee: damiaan gecombineerd met citroenmelisse en rozemarijn bij vermoeidheid.
Gebruikte bronnen
- Geert Verhelst, Groot Handboek Geneeskrachtige Planten, 12e druk
- Herbal Reality
- Willem Jacobs:
- Lyme Natuurlijk Genezen
- De Spirituele Dimensie van de Ziekte van Lyme
- Stephen Harrod Buhner:
- Healing Lyme
- Herbal Antibiotics
- Klinische studies en traditionele fytotherapeutische monografieën
- IVG-info.nl – Voedingssupplementen
Zoek je een kruid?
In ons kruidenoverzicht vind je alle planten die we hebben beschreven – van bekende klassiekers tot vergeten bladgroen. Handig gesorteerd en makkelijk te doorzoeken. Je leest er alles over hun geneeskracht, botanische eigenschappen en traditionele toepassingen, tot aan gebruik en dosering.
Disclaimer
Kruidenhelen is een informatief platform dat zich richt op het delen van kennis over de werking en toepassing van geneeskrachtige kruiden en natuurlijke middelen. Wij zijn geen artsenpraktijk en bieden geen persoonlijke diagnoses of behandelingen aan.
De informatie op deze website is bedoeld als inspiratie en ondersteuning bij het gebruik van kruiden, en vormt geen vervanging voor medisch advies of professionele zorg. Bij gezondheidsklachten raden we aan altijd contact op te nemen met een arts of gekwalificeerde therapeut.
Wij baseren ons op literatuur, traditionele kennis, praktijkervaring en gesprekken met deskundigen. Toch kunnen wij geen garanties geven over het effect van kruiden bij individueel gebruik. Het toepassen van informatie van deze website gebeurt op eigen verantwoordelijkheid.