Duizendblad
Andere benamingen: duizendblad, yarrow, achilleakruid
Botanie en signatuur
Latijnse naam: Achillea millefolium
Het blad van de wijnstok (Vitis vinifera) behoort tot de wijnstokfamilie (Vitaceae). De wijnstok is een houtige klimplant die zich met ranken hecht aan steunpunten en tot vele meters hoog kan groeien. De bladeren zijn groot, handvormig gelobd en gekarteld. In de zomer verschijnen trossen kleine groene bloemen die later uitgroeien tot druiven. Voor medicinale toepassingen worden vooral de bladeren gebruikt, meestal geoogst in de zomer wanneer ze rijk zijn aan werkzame stoffen. Volgens de signatuurleer verwijst de rood verkleurende herfstkleur van druivenbladeren naar de werking op bloed en aderen. De wijnstok, die zich stevig hecht en weefsels ondersteunt, weerspiegelt de versterkende invloed op het vaatstelsel.
Belangrijke toepassingen
Bloedstelpend
ondersteunt bij wondheling en inwendige bloedingen.
Ontstekingsremmend
nuttig bij huidproblemen en spijsverteringsklachten.
Regulerend voor de bloedsomloop
bevordert de doorbloeding en kan de bloeddruk harmoniseren.
Herkomst en vindplaats
Een oeroude weideplant van het noordelijk halfrond
Duizendblad (Achillea millefolium) is inheems in Europa, Azië en Noord-Amerika en behoort tot de meest wijdverspreide geneeskrachtige kruiden ter wereld. Je vindt de plant op weiden, bermen, akkers, graslanden en lichte bosranden. Overal waar zon of halfschaduw de bodem warm houdt, voelt duizendblad zich thuis.
Een meester in aanpassingsvermogen
Duizendblad groeit het liefst op goed doorlatende, matig vruchtbare bodems, maar de plant is opmerkelijk flexibel. Ze verdraagt zowel droge als vochtige omstandigheden en kan zich vestigen in bodems die voor veel andere kruiden minder geschikt zijn. Dit maakt haar tot een typische pionierssoort: een plant die snel kale of verstoorde grond koloniseert en zo helpt om het landschap te herstellen.
Van lage landen tot hoge bergflanken
In berggebieden groeit duizendblad tot op 3.500 meter hoogte, waar ze een belangrijke rol speelt in alpine graslanden. In Europa komt ze vooral voor in weilanden, hooiland en langs wegen, terwijl ze in Noord-Amerika een vergelijkbare plek inneemt in prairie- en graslandecosystemen. Haar brede verspreiding is een bewijs van haar robuuste karakter.
Een waardevolle plant voor insecten en kleine dieren
De samengestelde bloemschermen van duizendblad trekken een rijk gezelschap van bijen, vlinders en andere bestuivers aan. Tegelijk bieden de fijnverdeelde bladeren schuilplaatsen voor kleine insecten en dieren. Zo vervult duizendblad een veelzijdige ecologische functie, zowel boven als onder de grond.
Een plant met diepe wortels in landschap én cultuur
Door haar sterke aanwezigheid in zoveel verschillende habitats en haar waarde voor mens en natuur heeft duizendblad in talloze culturen een vaste plek gekregen binnen volksgeneeskunde, rituelen en traditionele kennis. Waar ze verschijnt, brengt ze leven en evenwicht in het landschap.
Geschiedenis en traditioneel gebruik
Oud gebruik als wond- en bloedkruid
Duizendblad heeft een lange geschiedenis als geneeskruid. In de oudheid stond het bekend als een krachtig middel om bloedingen te stelpen en wonden te verzorgen. Volgens de overlevering gebruikte Achilles het kruid om zijn soldaten te behandelen, wat leidde tot de Latijnse naam Achillea millefolium. Ook Romeinse legers droegen duizendblad mee in veldapotheken vanwege de hemostatische en ontsmettende eigenschappen.
Een veelzijdig huismiddel in de volksgeneeskunde
Door de eeuwen heen werd duizendblad een geliefd huismiddel op het platteland. Het werd ingezet bij koorts, verkoudheden, spijsverteringsklachten, bloedarmoede en als zweetdrijvend middel. In veel Europese tradities gold het als een typisch vrouwenkruid, toegepast bij menstruatiepijn, te hevig bloedverlies, onregelmatige cyclus en later ook in de overgang. Uitwendig werd het gebruikt in baden, kompressen en zalven bij huidproblemen, snijwonden, kneuzingen en aambeien.
Kloostergeneeskunde en middeleeuwse toepassingen
In de middeleeuwse kloostertuinen kreeg duizendblad een vaste plek vanwege zijn brede inzetbaarheid. Monniken gebruikten de plant in bittertonica, spijsverteringsaftreksels en zuiverende kuren. Het werd gezien als een kruid dat de bloedsomloop harmoniseert, de spijsvertering versterkt en de wondgenezing bevordert. In sommige streken werd duizendblad zelfs toegevoegd aan bier, bitters en likeuren ter bevordering van de gezondheid.
Symboliek, rituelen en volksmagie
Naast de medische toepassingen had duizendblad ook een sterke rituele en symbolische rol. In diverse Europese tradities gold het als beschermkruid, dat negatieve invloeden op afstand hield en liefde en voorspoed aantrok. Bloemen werden verwerkt in huwelijksrituelen, of onder het kussen gelegd om profetische dromen op te roepen. Het kruid werd gezien als bondgenoot voor helderheid, bescherming en harmonie.
Een blijvende waarde in de plattelandsapotheek
Tot ver in de 19e en 20e eeuw bleef duizendblad een onmisbaar onderdeel van de plattelandsapotheek. Het werd ingezet bij wonden, koorts, maag-darmklachten, verkoudheden en vrouwenkwalen – een echte ‘allesdoener’. Deze rijke traditie vormt de voedingsbodem voor het moderne gebruik in de fytotherapie, waar duizendblad nog altijd wordt gewaardeerd om zijn veelzijdigheid en regulerende werking.
Gebruikte delen en belangrijkste inhoudsstoffen
Gebruikte plantendelen
Voor medicinale toepassingen worden de bloeiende bovengrondse delen gebruikt: bladeren, stengels en bloemhoofdjes. De oogst vindt plaats tijdens de bloei, wanneer het gehalte aan etherische olie, flavonoïden en andere werkzame stoffen het hoogst is.
Werkzame bestanddelen
Sesquiterpeenlactonen
Waaronder achilleïne. Deze verbindingen hebben een spasmolytische, ontstekingsremmende en vaattoniserende werking.Flavonoïden
Zoals quercetine, kaempferol en luteoline-glycosiden. Werken antioxiderend, versterken de vaatwanden en ondersteunen de ontstekingsremmende werking.Fenolzuren
Bevat cafeïnezuur en chlorogeenzuur-derivaten. Werken ontstekingsremmend en ondersteunen de regeneratie van slijmvliezen.Etherische olie
Bevat onder meer camfeen, borneol en chrysanthenon A. Draagt bij aan de geur en heeft mogelijk een kalmerend en circulatiebevorderend effect.Tanninen (looistoffen)
Hebben een samentrekkende werking en ondersteunen de integriteit van huid en slijmvliezen.
Geneeskrachtige eigenschappen
Duizendblad heeft een breed scala aan geneeskrachtige eigenschappen die zowel inwendig als uitwendig benut kunnen worden. Het kruid is vooral bekend om zijn bloedstelpende en wondhelende werking. Zowel vers gekneusde bladeren als aftreksels werden traditioneel direct op wonden aangebracht om bloedingen te stelpen en het herstel van weefsel te bevorderen. De combinatie van etherische olie, tanninen en bitterstoffen werkt samentrekkend, ontsmettend en regenererend.
Daarnaast werken de bitterstoffen en etherische oliën ontstekingsremmend en krampstillend, waardoor duizendblad nuttig is bij maag-darmklachten, winderigheid, opgeblazen gevoel en een slechte eetlust. Het kruid stimuleert de galafscheiding en ondersteunt zo de vertering van vetten, wat het waardevol maakt bij spijsverteringszwakte.
Voor vrouwen geldt duizendblad als een belangrijk regulerend kruid: het ondersteunt een evenwichtige menstruatiecyclus, verlicht krampen en kan helpen bij te hevig bloedverlies. Door de aanwezigheid van fyto-oestrogene stoffen lijkt het ook een rol te spelen bij het verlichten van overgangsklachten zoals opvliegers en spanning.
Op de circulatie werkt duizendblad harmoniserend: het kan zowel hoge als lage bloeddruk helpen normaliseren door de vaten te ontspannen of juist te versterken waar nodig. Hierdoor draagt het bij aan een betere algehele doorbloeding en kan het ondersteunend zijn bij spataderen of koude extremiteiten.
Ook op de huid is duizendblad waardevol. Kompressen en zalven met extracten verlichten ontstekingen, kalmeren jeuk en ondersteunen herstel bij eczeem, aambeien en andere huidproblemen. Het kruid wordt daarom vaak ingezet als veelzijdig middel dat van binnenuit en van buitenaf werkt.
Indicaties
- Wonden en bloedingen
- Maag- en darmklachten, opgeblazen gevoel
- Menstruatiekrampen en cyclusstoornissen
- Overgangsklachten
- Huidproblemen (eczeem, ontstekingen, aambeien)
- Hoge of lage bloeddruk, slechte doorbloeding
Verwerking en dosering
Thee
Gebruik 2 tot 4 gram gedroogd duizendblad per kop heet water. Laat dit 10 minuten trekken onder een deksel. Drink de thee 2 tot 3 keer per dag, bijvoorbeeld bij spijsverteringsklachten, menstruatieongemakken of ter algemene versterking.
Tinctuur
Een gebruikelijke dosering is 2 tot 4 ml tinctuur, oftewel 40 tot 80 druppels, 2 tot 3 keer per dag, verdund in water of thee. Neem bij voorkeur tussen de maaltijden door. Duizendblad werkt licht bloedstelpend, ontstekingsremmend en krampwerend.
Vers sap
Bij gebruik van vers sap is 5 tot 10 ml per dag gangbaar. Verdun dit in wat water en neem verdeeld over de dag. Alleen gebruiken als het sap vers en op hygiënische wijze is bereid.
Uitwendig gebruik
Duizendblad kan toegepast worden als kompres, bad of zalf bij huidproblemen, wondjes, eczeem of aambeien. Gebruik een sterke infusie voor kompressen of voeg toe aan een voeten- of zitbad. Ook geschikt als spoeling bij geïrriteerde huid of lichte ontstekingen.
Let op:
Niet gebruiken tijdens zwangerschap zonder overleg. Bij allergie voor planten uit de Asteraceae-familie (zoals kamille of ambrosia) eerst voorzichtig testen. Niet langdurig gebruiken zonder pauzes of deskundige begeleiding.
Combinatie met andere kruiden
- Met kamille en pepermunt bij spijsverteringsklachten
- Met vrouwenmantel en monnikspeper bij menstruatieproblemen
- Met smeerwortel of calendula bij wondheling
- Met meidoorn en ginkgo bij circulatieklachten
Waarschuwingen en contra-indicaties
- Niet gebruiken tijdens zwangerschap.
- Voorzichtig bij allergie voor composietenfamilie.
- Hoge doseringen kunnen hoofdpijn of duizeligheid veroorzaken.
- Niet langdurig gebruiken zonder begeleiding.
Onderzoeken
Onderzoek naar Achillea millefolium bevestigt de ontstekingsremmende, krampstillende en wondhelende eigenschappen. In vitro- en dierstudies tonen aan dat extracten de gladde spieren ontspannen, de galproductie stimuleren en ontstekingsmarkers verlagen. Klinische observaties wijzen op een positieve invloed bij menstruatieklachten, spijsverteringsproblemen en huidontstekingen.
Daarnaast zijn er aanwijzingen dat duizendblad de bloeddruk kan harmoniseren en de doorbloeding verbetert, hoewel dit nog beperkt klinisch onderzocht is. De aanwezigheid van flavonoïden en etherische olie verklaart deels de antioxidatieve en antimicrobiële werking, die de brede toepasbaarheid van het kruid ondersteunt.
Recente farmacologische studies tonen ook dat duizendbladextract invloed kan hebben op de bloedstolling door lichte remming van trombocytenaggregatie. Dit kan de traditionele toepassing bij bloedingen en wondheling ondersteunen, maar vraagt ook om voorzichtigheid bij gebruik in combinatie met bloedverdunnende medicatie.
Dierstudies wijzen verder op een mogelijke leverbeschermende werking van duizendblad, waarbij oxidatieve stress in leverweefsel verminderd werd. Ook zijn er aanwijzingen dat het kruid de aanmaak van spijsverteringsenzymen kan bevorderen en een antimicrobieel effect heeft tegen bacteriën zoals E. coli en Staphylococcus aureus.
Hoewel de meeste studies tot nu toe preklinisch van aard zijn, bevestigen de resultaten het brede therapeutische potentieel van duizendblad. Verdere klinische studies zijn gewenst om de traditionele toepassingen, met name bij vrouwenkwalen, spijsvertering en cardiovasculaire gezondheid, sterker wetenschappelijk te onderbouwen.
Recepten
- Spijsverteringsthee: duizendblad, kamille en pepermunt in gelijke delen.
- Vrouwenthee: duizendblad, vrouwenmantel en salie bij menstruatieklachten.
- Wondkompres: sterke infusie van duizendblad gebruiken op schaafwonden of ontstoken huid.
Gebruikte bronnen
- Geert Verhelst, Groot Handboek Geneeskrachtige Planten, 12e druk
- Herbal Reality
- Willem Jacobs:
- Lyme Natuurlijk Genezen
- De Spirituele Dimensie van de Ziekte van Lyme
- Stephen Harrod Buhner:
- Healing Lyme
- Herbal Antibiotics
- Klinische studies en traditionele fytotherapeutische monografieën
- IVG-info.nl – Voedingssupplementen
Zoek je een kruid?
In ons kruidenoverzicht vind je alle planten die we hebben beschreven – van bekende klassiekers tot vergeten bladgroen. Handig gesorteerd en makkelijk te doorzoeken. Je leest er alles over hun geneeskracht, botanische eigenschappen en traditionele toepassingen, tot aan gebruik en dosering.
Disclaimer
Kruidenhelen is een informatief platform dat zich richt op het delen van kennis over de werking en toepassing van geneeskrachtige kruiden en natuurlijke middelen. Wij zijn geen artsenpraktijk en bieden geen persoonlijke diagnoses of behandelingen aan.
De informatie op deze website is bedoeld als inspiratie en ondersteuning bij het gebruik van kruiden, en vormt geen vervanging voor medisch advies of professionele zorg. Bij gezondheidsklachten raden we aan altijd contact op te nemen met een arts of gekwalificeerde therapeut.
Wij baseren ons op literatuur, traditionele kennis, praktijkervaring en gesprekken met deskundigen. Toch kunnen wij geen garanties geven over het effect van kruiden bij individueel gebruik. Het toepassen van informatie van deze website gebeurt op eigen verantwoordelijkheid.