Absint
Andere benamingen: alsem, wormwood, grande absinthe, wermut
Botanie en signatuur
Latijnse naam: Artemisia absinthium
Absint is een vaste, aromatische plant uit de composietenfamilie (Asteraceae) die doorgaans 60 tot 120 cm hoog wordt, maar in gunstige omstandigheden nog hoger kan reiken. De plant heeft diep ingesneden, zilvergroene en fijn behaarde bladeren die een zachte textuur geven en sterk aromatisch ruiken wanneer ze worden gewreven. De kleine, gele bloemhoofdjes staan in dichte trossen en bloeien in de zomermaanden, waarna er kleine vruchtjes ontstaan. De geur van de plant is sterk bitter, kruidig en doordringend, een kenmerk dat ook terug te vinden is in de smaak. Volgens de signatuurleer verwijst de zilvergroene kleur van het blad naar maan- en waterkwaliteiten: verkoelend, reflecterend en reinigend. De uitgesproken bitterheid duidt op een sterke werking op de spijsvertering, de gal en de lever, waar prikkel, doorstroming en stimulatie nodig zijn. De combinatie van zilver en bitter wijst op een zuiverend kruid dat stagnatie doorbreekt en helderheid in lichaam en geest kan bevorderen.
Belangrijke toepassingen
Spijsverteringsbevorderend
stimuleert de eetlust en de productie van maagsappen en gal.
Ontstekingsremmend
helpt bij maag- en darmontstekingen.
Antiparasitair
traditioneel gebruikt tegen worminfecties en parasieten.
Herkomst en vindplaats
Oorsprong van een taaie overlever
Artemisia absinthium – beter bekend als alsem of absint – komt van nature voor in grote delen van Europa en Azië. Misschien herken je haar als die zilvergrijze, heerlijk aromatische plant die stevig blijft staan waar andere kruiden het opgeven.
Alsem groeit van oorsprong op droge, kalkrijke bodems: zonnige hellingen, ruige steppegebieden, wegbermen en ongecultiveerde terreinen. De wortels houden van luchtige, stenige of zanderige grond. Door haar voorkeur voor schrale omstandigheden is de plant een echte overlever: weinig water, extreme temperaturen en arme bodems deren haar nauwelijks.
Verspreiding over de wereld
Tegenwoordig kom je alsem tegen in vele gematigde en subtropische klimaten. Ze groeit zowel verwilderd in het wild als in kruidentuinen en kleine biologische teeltsystemen.
Vooral in Oost-Europa en Centraal-Azië is het kruid nog steeds een bekende gast in traditionele geneeskrachtige tuinen.
Ook in Noord-Amerika voelt alsem zich thuis. Kolonisten namen de plant ooit mee, waarna ze zich snel verspreidde. Door haar sterke geur en uitgesproken bittere smaak laten grazende dieren haar meestal links liggen – en zo krijgt de plant alle ruimte om zich rustig verder uit te zaaien.
Een plant die zich overal thuis voelt
Wat alsem bijzonder maakt, is dat ze zich makkelijk aanpast. Ze duikt op in verwaarloosde hoekjes, droge hellingen en open landschappen waar andere planten moeite hebben om voet aan de grond te krijgen. Waar jij een ruig terrein ziet, ziet alsem vooral een kans: zon, ruimte en weinig concurrentie.
Geschiedenis en traditioneel gebruik
Een oud geneeskruid met diepe wortels
Absint (Artemisia absinthium) werd al in de oudheid gewaardeerd door Egyptenaren, Grieken en Romeinen. In deze culturen gold het kruid als een versterkend en reinigend middel, vooral bij spijsverteringsklachten en menstruatiepijnen. Hippocrates noemde het uitdrukkelijk als onderdeel van zijn geneeskundige recepten, terwijl Plinius het beschreef als een kruid dat het lichaam zuivert na inspanning of ziekte. Zo kreeg absint vroeg een vaste plek binnen de klassieke kruidengeneeskunde.
Beschermend kruid in middeleeuwse tradities
In de middeleeuwen was absint een geliefd ingrediënt in bittere elixers en spijsverteringstonica die door monniken en apothekers werden vervaardigd. Het kruid werd ingezet bij koorts, geelzucht, indigestie en worminfecties, maar speelde ook een rol in volksmagie. Takjes absint werden opgehangen bij deuren of gedragen in zakjes als bescherming tegen ziekte en kwade invloeden. Het werd gebruikt in reinigingsrituelen en stond symbool voor helderheid, zuivering en afweer.
Opkomst in de Europese drankcultuur
In de 18e en vooral 19e eeuw kreeg absint een iconische status door de gelijknamige groene drank: la fée verte. Deze werd een geliefde inspiratiebron voor kunstenaars, schrijvers en bohemiens in Parijs en andere culturele centra. Tegelijk ontstond controverse rond thujon – een bestanddeel van de plant – dat in verband werd gebracht met hallucinaties en maatschappelijk verval. Dit leidde tot verboden in meerdere landen, hoewel de reputatie van de drank bleef voortleven in kunst, literatuur en populaire cultuur.
Blijvend gebruik in volksgeneeskunde
Ondanks de strenge regulering van de alcoholische drank bleef het kruid zelf deel uitmaken van traditionele remedies. Absint werd lokaal nog gebruikt in bittere tonica, bij spijsverteringsklachten en als reinigend kruidenmiddel. Daarmee bleef de plant haar plaats behouden in de Europese volksgeneeskunde – als oud, aromatisch bitterkruid met een lange en veelzijdige geschiedenis.
Gebruikte delen en belangrijkste inhoudsstoffen
Gebruikte plantendelen
De werkzame delen van absint zijn de bladeren en bloeiende toppen. Traditioneel worden deze delen geoogst vlak voordat of terwijl de plant begint te bloeien, wanneer het gehalte aan bitterstoffen en etherische olie het hoogst is. Het gaat dus specifiek om de bovenste delen van de stengel, niet de wortel. In sommige toepassingen wordt de hele bovengrondse plant gebruikt, maar meestal beperkt men zich tot blad en bloei.
Werkzame bestanddelen
Absint is rijk aan inhoudsstoffen met een sterk bittere en aromatische werking. Deze stoffen ondersteunen de spijsvertering, stimuleren eetlust en hebben een activerend effect op lever en gal. Hieronder de belangrijkste groepen:
Bitterstoffen:
Absinthine (dominant, zorgt voor de bittere smaak)
Anabsinthine
Bitterstoffen activeren speeksel- en maagsapklieren en bevorderen de eetlust.
Etherische olie (0,2–1,5%):
Thujon (α- en β-thujon)
Sabineen, pinenen, chrysanthenyl esters
Thujon werkt neuroactief en moet met voorzichtigheid gebruikt worden. De olie is krachtig maar bij hoge dosering mogelijk toxisch.
Flavonoïden:
Antioxidanten die helpen bij het neutraliseren van vrije radicalen. Ondersteunen het immuunsysteem.
Fenolzuren:
Ontstekingsremmende werking, dragen bij aan leverbescherming.
Tanninen (looistoffen):
Werken samentrekkend en kunnen de slijmvliezen beschermen. Minder prominent aanwezig dan de andere groepen.
Geneeskrachtige eigenschappen
Absint wordt vooral gebruikt als bitter tonicum bij slechte eetlust, trage spijsvertering, winderigheid en galproblemen. Het stimuleert de afscheiding van speeksel, maagsappen en gal, en helpt bij dyspepsie en een opgeblazen gevoel. Door zijn bittere werking ondersteunt het ook de leverfunctie en kan het bijdragen aan detoxificatie. Bovendien heeft onderzoek laten zien dat de bitterstoffen de peristaltiek stimuleren, waardoor de spijsvertering actiever en efficiënter verloopt.
Daarnaast wordt absint traditioneel ingezet als antiparasitair middel, vooral tegen wormen zoals spoelwormen en aarsmaden. Recente in vitro-onderzoeken bevestigen een brede antimicrobiële werking, niet alleen tegen parasieten, maar ook tegen bepaalde bacteriën en schimmels, wat de toepassing bij infecties en maag-darmproblemen ondersteunt. Uitwendig toegepast wordt het soms gebruikt bij verstuikingen, kneuzingen en spierpijn vanwege de doorbloedingstimulerende en verwarmende werking.
Ook heeft absint een invloed op het zenuwstelsel. In kleine doseringen kan het licht kalmerend en spierspanningsverlagend werken, waardoor het nuttig is bij nervositeit, lichte slapeloosheid of stressgerelateerde maagklachten. In hogere doseringen daarentegen kan thujon – een van de actieve bestanddelen – prikkelend en zelfs neurotoxisch zijn, wat gepaard kan gaan met hallucinaties en zenuwirritatie. Dit verklaart deels de controverses rond het gebruik van absint in dranken en versterkt het belang van zorgvuldige dosering binnen de fytotherapie.
Indicaties
- Slechte eetlust, dyspepsie, winderigheid
- Gal- en leverklachten
- Worminfecties en parasieten
- Menstruatiepijn
- Nervositeit, lichte slapeloosheid
Verwerking en dosering
Infusie
Gebruik 1 tot 2 gram gedroogd kruid per kop heet water. Laat het 5 tot 10 minuten trekken, afgedekt, en drink dit 1 à 2 keer per dag. Vanwege de bitterheid en kracht van alsem is een kuur van korte duur aan te raden. Niet langdurig gebruiken zonder begeleiding.
Tinctuur
Een gebruikelijke dosering is 1 tot 2 ml, oftewel ongeveer 20 tot 40 druppels, 2 tot 3 keer per dag, verdund in wat water of kruidenthee. Begin bij voorkeur met een lagere dosering en bouw op in overleg met een therapeut. Alsem is sterk werkend en vraagt zorgvuldigheid in gebruik.
Poeder
Bij gebruik van poeder is 0,3 tot 1 gram per keer voldoende. Meng dit bijvoorbeeld in wat water, yoghurt of een capsule. Gebruik met voorzichtigheid en liever niet langdurig, tenzij onder deskundige begeleiding.
Uitwendig gebruik
Alsem kan als kompres of in olie toegepast worden bij spier- en gewrichtspijn. Gebruik hiervoor een aftreksel of een met alsem doordrenkte olie en breng lokaal aan op de pijnlijke plek. Vermijd contact met open wonden en slijmvliezen.
Let op:
Niet gebruiken tijdens zwangerschap of borstvoeding. Ook niet bij maagzweren, epilepsie of overgevoeligheid voor bitterstoffen. Alsem bevat thujon, een stof die in hogere doseringen schadelijk kan zijn — wees dus voorzichtig met langdurig of hoog gedoseerd gebruik.
Combinatie met andere kruiden
- Met venkel en munt bij spijsverteringsklachten
- Met mariadistel voor leverondersteuning
- Met knoflook bij parasitaire infecties
Waarschuwingen en contra-indicaties
- Niet gebruiken tijdens zwangerschap en borstvoeding.
- Vermijden bij maagzweren of ernstige leveraandoeningen.
- Langdurig of overmatig gebruik kan leiden tot misselijkheid, braken, hallucinaties en zenuwschade door thujon.
- Kan interacties hebben met epilepsiemedicatie en antidepressiva.
Onderzoeken
Onderzoek bevestigt dat de bitterstoffen in absint de secretie van spijsverteringssappen stimuleren, wat de eetlust verhoogt en de vertering verbetert. Klinische observaties tonen aan dat preparaten van absint nuttig kunnen zijn bij dyspepsie, trage spijsvertering en een gebrek aan eetlust. Studies naar thujon laten zien dat deze stof inwerkt op de GABA-receptoren in het centrale zenuwstelsel, waardoor de prikkelende en in hogere doseringen neurotoxische effecten verklaard worden.
Recent onderzoek richt zich op de antimicrobiële en antiparasitaire werking van absint. In vitro en dierproeven tonen een remmend effect op verschillende darmparasieten, waaronder Giardia lamblia en spoelwormen, evenals op bacteriën zoals Escherichia coli en Staphylococcus aureus. Ook zijn er aanwijzingen voor schimmelwerende eigenschappen, onder meer tegen Candida albicans. Deze bevindingen ondersteunen het traditionele gebruik als reinigend en antiparasitair middel.
Daarnaast zijn er farmacologische studies die wijzen op ontstekingsremmende en antioxidatieve effecten van absint, toegeschreven aan de flavonoïden en fenolzuren in de plant. Dit opent perspectieven voor het gebruik bij chronische ontstekingsaandoeningen en leverbescherming. Hoewel veel resultaten veelbelovend zijn, is grootschalig, goed gecontroleerd klinisch onderzoek nog beperkt. Verdere studies zijn nodig om de veiligheid, effectiviteit en optimale doseringen van absint in moderne fytotherapie vast te stellen.
Recepten
- Bittere maagthee: 1 g absintblad, 1 g venkel, 1 g munt. 5 minuten trekken.
- Tonicum: absintblad gemengd met engelwortel en gember in alcohol, 2–3 druppels voor de maaltijd.
Gebruikte bronnen
- Geert Verhelst, Groot Handboek Geneeskrachtige Planten, 12e druk
- Herbal Reality
- Willem Jacobs:
- Lyme Natuurlijk Genezen
- De Spirituele Dimensie van de Ziekte van Lyme
- Stephen Harrod Buhner:
- Healing Lyme
- Herbal Antibiotics
- Klinische studies en traditionele fytotherapeutische monografieën
- IVG-info.nl – Voedingssupplementen
Zoek je een kruid?
In ons kruidenoverzicht vind je alle planten die we hebben beschreven – van bekende klassiekers tot vergeten bladgroen. Handig gesorteerd en makkelijk te doorzoeken. Je leest er alles over hun geneeskracht, botanische eigenschappen en traditionele toepassingen, tot aan gebruik en dosering.
Disclaimer
Kruidenhelen is een informatief platform dat zich richt op het delen van kennis over de werking en toepassing van geneeskrachtige kruiden en natuurlijke middelen. Wij zijn geen artsenpraktijk en bieden geen persoonlijke diagnoses of behandelingen aan.
De informatie op deze website is bedoeld als inspiratie en ondersteuning bij het gebruik van kruiden, en vormt geen vervanging voor medisch advies of professionele zorg. Bij gezondheidsklachten raden we aan altijd contact op te nemen met een arts of gekwalificeerde therapeut.
Wij baseren ons op literatuur, traditionele kennis, praktijkervaring en gesprekken met deskundigen. Toch kunnen wij geen garanties geven over het effect van kruiden bij individueel gebruik. Het toepassen van informatie van deze website gebeurt op eigen verantwoordelijkheid.