Bidens Pilosa

Andere benamingen: zwart tandzaad, Spanish needles, shepherd's needles, Picciòli neri (Italiaans), Bidenes à fruits noirs (Frans)

Botanie en signatuur

Latijnse naam: Bidens pilosa

Bidens pilosa is een eenjarige plant uit de Asteraceae-familie. Ze heeft rechtopstaande stengels met lancetvormige, fijngezaagde bladeren. De bloemen zijn klein en geel met een krans van witte lintbloemen, kenmerkend voor het geslacht Bidens. De zaden zijn zwart en voorzien van haakjes die zich makkelijk aan huid en vacht hechten. In de signatuurleer weerspiegelt deze verspreidingswijze een krachtige mobiliteit en aanpassingsvermogen, eigenschappen die ook terugkomen in de geneeskrachtige werking.

Belangrijke toepassingen

Ontstekingsremmend

reguleert ontstekingsreacties en ondersteunt het immuunsysteem

Bloedzuiverend en leverondersteunend

stimuleert ontgifting en de leverfunctie

Antidiabetisch

helpt bij het reguleren van bloedsuikerspiegel

Herkomst en vindplaats

Een wereldreiziger uit de tropen

Bidens pilosa – bij ons bekend als zwart tandzaad – vindt zijn oorsprong in tropisch Amerika. Vanuit dat gebied heeft de plant zich in een razend tempo verspreid naar vrijwel alle tropische en subtropische regio’s ter wereld: van Afrika en Azië tot Oceanië en delen van Zuid-Europa. Waar het warm is en de bodem even vrij komt, duikt ze vroeg of laat op.

Overal thuis waar aarde zichtbaar wordt

Je komt Bidens pilosa tegen langs wegbermen, op akkers, tussen gewassen, op braakliggende terreinen en zelfs tussen straatstenen. Ze groeit snel, is nauwelijks kieskeurig en voelt zich thuis op elke plek waar licht en open grond samenkomen. Dat maakt haar een van die planten die je pas opmerkt als je weet waar je op moet letten.

Een snelle pionier met een missie

Bidens pilosa heeft een korte levenscyclus, kiemt gemakkelijk en past zich moeiteloos aan uiteenlopende omstandigheden aan. Hierdoor is het een typische pioniersplant: een van de allereersten die verschijnt op verstoorde of uitgeputte bodem.
Haar aanwezigheid kan zelfs een positief teken zijn: ze helpt de bodem stap voor stap weer te herstellen en vormt zo een voorbode van nieuw leven.

Klein, taai en betekenisvol

Ondanks haar bescheiden uiterlijk is Bidens pilosa een plant met karakter: flexibel, ijverig en bijzonder veerkrachtig. Overal waar ze wortel schiet, laat ze zien dat de natuur altijd manieren vindt om terug te komen.

Geschiedenis en traditioneel gebruik

Een wereldwijd traditioneel medicijn

Bidens pilosa kent een bijzonder brede gebruiksgeschiedenis. In Midden- en Zuid-Amerika werd de plant al eeuwenlang ingezet als huismiddel tegen infecties, koorts en maagklachten. De bladeren en jonge scheuten werden toegepast bij wondverzorging en ontstekingen, vaak als verse pap of aftreksel. Door haar snelle groei en beschikbaarheid gold Bidens in veel dorpsgemeenschappen als een betrouwbaar “eerstehulpplantje”.

Een belangrijk kruid in Afrika en Azië

Met de verspreiding naar andere tropische en subtropische regio’s ontwikkelden zich nieuwe tradities. In delen van Afrika werd Bidens pilosa een veelgebruikt middel bij malaria, leverongemakken en darmontstekingen. Ook in Aziatische landen als de Filipijnen, India en Taiwan kreeg de plant een vaste plaats in de volksgeneeskunde. Daar wordt het kruid vaak ingezet om hitte, ontstekingen en infecties te temperen.

Rol binnen de Chinese geneeskunde

In de Traditionele Chinese Geneeskunde staat Bidens pilosa bekend als xian feng cao. Ze wordt geclassificeerd als een verkoelend en ontgiftend kruid dat wordt gebruikt bij hitte-toxines, keel- en huidontstekingen, en darmklachten. In TCM-formules wordt de plant vaak gecombineerd met andere “clear heat”-kruiden om infecties en interne hitte te verminderen.

Van volkskruid tot moderne toepassing

Dankzij haar brede verspreiding is Bidens pilosa uitgegroeid tot een wereldwijd erkend traditioneel medicijn. In hedendaagse natuurgeneeskunde wordt ze vooral gewaardeerd vanwege haar antimicrobiële, ontstekingsremmende en zuiverende reputatie. Zo vormt de plant een levend voorbeeld van hoe een eenvoudig, overal groeiend kruid een rijke interculturele geschiedenis kan dragen.

Gebruikte delen en belangrijkste inhoudsstoffen

Gebruikte plantendelen

Voor medicinale toepassingen worden vooral de bovengrondse delen gebruikt: bladeren, stengels en bloemen. De oogst vindt plaats tijdens of kort na de bloei, wanneer de inhoudsstoffen optimaal aanwezig zijn.

Werkzame bestanddelen

- Polyacetylenen
  Stoffen als 1‑phenylhepta‑1,3,5‑triyne en verwante verbindingen. Deze komen voor in bladeren, stengels en wortels en dragen bij aan antimicrobiële activiteit.
- Flavonoïden en chalconen
  De plant bevat diverse flavonolen, auronen en chalconen met antioxidatieve en ontstekingsremmende werking.
- Etherische olie (mono- en sesquiterpenen)
  Onder andere α‑pinene, β‑myrceen, germacreen‑D en β‑caryofylleen. Deze terpenen ondersteunen antimicrobiële en ontstekingsremmende effecten.
- Fenolzuren, sterolen en triterpenen
  Aanwezig in verschillende delen van de plant. Ze dragen bij aan de algemene immuunondersteuning en bescherming tegen oxidatieve stress.

Geneeskrachtige eigenschappen

Volgens Geert Verhelst en Willem Jacobs is Bidens pilosa een breed inzetbaar kruid dat ontstekingen remt, het immuunsysteem versterkt en darmherstel bevordert. In Zuid-Amerikaanse tradities wordt het vaak als tinctuur of aftreksel gebruikt bij spijsverteringsproblemen, leverzuivering en huidklachten. Stephen Harrod Buhner beschrijft het als een belangrijk onderdeel in protocollen tegen Lyme, co-infecties (zoals Bartonella) en chronische ontstekingsziekten vanwege haar antivirale en antimicrobiële eigenschappen.

Indicaties

Maagdarmontstekingen (colitis, voedselintoleranties)
Huidproblemen zoals eczeem en wondherstel
Leververvetting en spijsverteringsklachten
Chronische infecties zoals de ziekte van Lyme en co-infecties
Verzwakte immuniteit
Pre-diabetische klachten

Verwerking en dosering

Tinctuur: Een gebruikelijke richtlijn is ongeveer 20 – 90 druppels, 1 tot 4 keer per dag, verdund in wat water of sap. De exacte hoeveelheid kun je het beste afstemmen met een therapeut.
Aftreksel/thee: 1-2 theelepels op een kop water, 10 minuten trekken
Capsules: 300-600 mg gedroogd kruid, 2-3 maal daags
Kan ook topisch toegepast worden als compres bij ontstoken huid

Let op: langdurig of hooggedoseerd gebruik verdient begeleiding. Niet gebruiken tijdens zwangerschap of borstvoeding zonder professioneel advies.

Combinatie met andere kruiden

Goed te combineren met antimicrobiële en darmsluiemende kruiden zoals knoflook, kurkuma, zoethout of cat’s claw. Binnen een Lyme-protocol vaak samen met andrographis en houttuynia.

Waarschuwingen en contra-indicaties

Niet gebruiken tijdens zwangerschap en borstvoeding
Kan bloeddruk en bloedsuiker verlagen; overleg bij gebruik van medicatie
Allergische reacties zijn zeldzaam, maar mogelijk bij gevoelige personen

Onderzoeken

Studies tonen antivirale activiteit tegen HIV, herpes en dengue
In vitro en in vivo onderzoek bevestigt ontstekingsremmende en immunoregulerende effecten
Klinische studies in Afrika en Azië verkennen toepassingen bij diabetes type 2 en leveraandoeningen

Recepten

Immuun ondersteunende thee: 1 theelepel gedroogd kruid + 250 ml kokend water, 10 minuten trekken. Drink 2x per dag bij verlaagde weerstand.
Tinctuurformule voor darmen: Bidens pilosa, zoethout en kamille in gelijke delen. 25 druppels voor elke maaltijd, ondersteunt bij een gevoelige darmwand.

Gebruikte bronnen

Geert Verhelst, Groot Handboek Geneeskrachtige Planten, 12e druk
Herbal Reality
Willem Jacobs:
- Lyme Natuurlijk Genezen
- De Spirituele Dimensie van de Ziekte van Lyme
Stephen Harrod Buhner:
- Healing Lyme
- Herbal Antibiotics
Klinische studies en traditionele fytotherapeutische monografieën
IVG-info.nl – Voedingssupplementen

Zoek je een kruid?

In ons kruidenoverzicht vind je alle planten die we hebben beschreven – van bekende klassiekers tot vergeten bladgroen. Handig gesorteerd en makkelijk te doorzoeken. Je leest er alles over hun geneeskracht, botanische eigenschappen en traditionele toepassingen, tot aan gebruik en dosering.

Disclaimer

Kruidenhelen is een informatief platform dat zich richt op het delen van kennis over de werking en toepassing van geneeskrachtige kruiden en natuurlijke middelen. Wij zijn geen artsenpraktijk en bieden geen persoonlijke diagnoses of behandelingen aan.

De informatie op deze website is bedoeld als inspiratie en ondersteuning bij het gebruik van kruiden, en vormt geen vervanging voor medisch advies of professionele zorg. Bij gezondheidsklachten raden we aan altijd contact op te nemen met een arts of gekwalificeerde therapeut.

Wij baseren ons op literatuur, traditionele kennis, praktijkervaring en gesprekken met deskundigen. Toch kunnen wij geen garanties geven over het effect van kruiden bij individueel gebruik. Het toepassen van informatie van deze website gebeurt op eigen verantwoordelijkheid.