Braam
Andere benamingen: zwarte braam, bramenstruik, blackberry
Botanie en signatuur
Latijnse naam: Rubus fruticosus
Braam is een meerjarige heester uit de rozenfamilie (Rosaceae), die tot wel 3 meter hoog kan groeien. De takken zijn vaak boogvormig en bezet met stekels. De bladeren zijn samengesteld uit drie tot vijf gezaagde deelblaadjes. In de lente verschijnen witte of lichtroze bloemen, gevolgd door zwarte samengestelde vruchten die bestaan uit kleine deelvruchtjes. Volgens de signatuurleer wijst de diepe, bijna zwarte kleur van de vrucht op een werking op het bloed en het vaatstelsel. De stekelige takken symboliseren bescherming en afweer, passend bij de immuunversterkende eigenschappen.
Belangrijke toepassingen
Antioxidatief
rijk aan polyfenolen en vitamine C, beschermt tegen celveroudering.
Ontstekingsremmend
kalmeert slijmvliezen en ondersteunt bij ontstekingen.
Vaatversterkend
ondersteunt de elasticiteit van bloedvaten.
Herkomst en vindplaats
Een alledaagse, maar oerkrachtige inheemse struik
De braam (Rubus fruticosus agg.) is inheems in Europa, West-Azië en Noord-Afrika en behoort tot de meest verspreide struikgewassen in deze regio’s. Je vindt haar overal waar licht, ruimte en een beetje verstoring samenkomen: bosranden, hagen, kapvlakten, ruigten, bermen en open plekken in het landschap.
Thuis in zonnige tot halfschaduwrijke plekken
Braamstruiken voelen zich goed op stikstofrijke, losse bodems, maar zijn verrassend flexibel. Ze groeien net zo makkelijk op arme zandgronden, stenige hellingen en halfbeschaduwde bosranden. Dat maakt de braam tot een typische pioniersplant – een soort die snel terrein verovert op plekken waar de bodem is verstoord of nog herstellende is.
Dichte struwelen vol leven
De braam breidt zich uit via worteluitlopers en boogvormige takken die opnieuw wortelen zodra ze de grond raken. Zo ontstaan dichte, ondoordringbare struwelen die dienen als veilige schuilplaats voor kleine zoogdieren en vogels.
Daarnaast vervult de plant een belangrijke ecologische rol:
haar bloemen trekken bijen, hommels en vlinders met rijke nectar;
haar vruchten zijn in nazomer en herfst een geliefde voedselbron voor vogels, vossen en andere dieren.
Van wild gewas tot tuinplant
In tuinen en landbouw wordt de braam bewust aangeplant vanwege haar rijke vruchtzetting en waarde voor biodiversiteit. Moderne rassen zijn vaak veredeld om grotere, minder stekelige vruchten te geven, maar de wilde braam blijft bijzonder geliefd als robuuste, inheemse soort die haar plek in het landschap stevig behoudt.
Een plant die overal thuiskomt
Van laagland tot heuvelruggen en middelgebergten: waar ruimte is, vindt de braam een weg. Haar aanpassingsvermogen, groeikracht en ecologische betekenis maken haar tot een van de meest waardevolle struiken van onze natuur.
Geschiedenis en traditioneel gebruik
Een oud Europees volksmiddel
Braam (Rubus fruticosus) heeft een lange geschiedenis in de Europese volksgeneeskunde. Al in de tijd van de oude Grieken werd de plant genoemd als middel tegen keelklachten en ontstekingen. Middeleeuwse kruidkundigen gebruikten zowel de bladeren als de wortels bij diarree, bloedingen en maag-darmproblemen. De samentrekkende werking van de plant maakte haar tot een veelgebruikt huismiddel bij alledaagse kwalen.
Symboliek en gebruik in het dagelijks leven
In Europa werd de braamstruik niet alleen medisch gewaardeerd, maar kreeg hij ook een plaats in rituelen en huisgebruiken. De stekelige takken golden als bescherming tegen kwade invloeden en werden soms rond erven geplant om onheil te weren. In sommige regio’s bestond de traditie dat kinderen met huidklachten onder een boog van braamtakken door moesten kruipen als reinigend ritueel.
Traditionele toepassingen in voeding en geneeskunde
De bessen werden altijd gezien als versterkend voedsel, rijk aan sap en mineralen. Ze werden verwerkt tot siropen, compotes en geneeskrachtige wijn om het lichaam te zuiveren en te versterken tijdens de herfst en winter. De bladeren dienden als thee bij verkoudheid, keelontsteking en koorts, terwijl aftreksels van wortel en bast werden gebruikt bij diarree en overmatig bloedverlies.
Van kloostertuinen tot moderne kruidengeneeskunde
Vanaf de middeleeuwen werd braam een vaste plant in klooster- en apothekerstuinen. Monniken beschreven haar als een belangrijk samentrekkend en versterkend kruid dat niet mocht ontbreken in de kruidencollectie. In de moderne fytotherapie worden vooral de bladeren nog steeds toegepast bij keelklachten, ontstekingen en spijsverteringsongemakken – een direct vervolg op eeuwenlang traditioneel gebruik.
Gebruikte delen en belangrijkste inhoudsstoffen
Gebruikte plantendelen
Voor kruidenkundige toepassingen worden vooral de bladeren gebruikt, vaak geoogst rond de bloei. Daarnaast worden de rijpe vruchten (bessen) ingezet als voeding of supplement.
Werkzame bestanddelen
Tanninen
De bladeren bevatten significant hoeveelheden gallo‑ en ellagitanninen.Flavonoïden en fenolzuren
Bevatten onder andere quercetine‑ en kaempferolderivaten, + chlorogeenzuur.Anthocyaninen
De bessen zijn rijk aan pigmentstoffen zoals cyanidine‑3‑glucoside, wat sterke antioxidatieve eigenschappen geeft.Vitaminen, vezels en mineralen
De bessen bevatten o.a. vitamine C, voedingsvezels en sporenelementen, wat hun voedingswaarde verhoogt.
Geneeskrachtige eigenschappen
De braam is een veelzijdige geneeskrachtige plant waarvan bladeren, vruchten en wortels elk een eigen werking hebben. De bladeren werken samentrekkend door hun hoge gehalte aan tanninen. Ze zijn bijzonder geschikt bij diarree, keelontsteking en ontstekingen van mond en tandvlees. Als gorgeldrank of mondspoeling helpen ze ontstoken slijmvliezen te verlichten en het herstel van wondjes in de mond te bevorderen. Daarnaast zijn de bladeren in reinigende kuren gebruikt vanwege hun licht urinedrijvende en zuiverende eigenschappen.
De vruchten zijn rijk aan antioxidanten, met name anthocyanen en vitamine C, die vrije radicalen neutraliseren en zo celveroudering tegengaan. Deze stoffen versterken de weerstand, ondersteunen de vaatgezondheid en bevorderen een gezonde huid en ogen. Door hun mineraal- en vitaminegehalte zijn de vruchten bovendien tonisch en voedend, waardoor ze herstel na ziekte ondersteunen en nuttig zijn bij vermoeidheid of bloedarmoede.
De wortels werden vroeger toegepast als aftreksel bij diarree, buikloop en als tonicum voor de spijsvertering. Hoewel dit gebruik tegenwoordig minder voorkomt, laten sommige bronnen zien dat wortelpreparaten adstringerende en mogelijk ontstekingsremmende eigenschappen hebben. Dit benadrukt de veelzijdigheid van de plant in traditionele geneeskunde.
Recente inzichten wijzen erop dat braamblad ook antimicrobiële eigenschappen heeft en bescherming kan bieden tegen infecties in de mondholte. De combinatie van antioxidatieve, adstringerende en ontstekingsremmende eigenschappen maakt de braam tot een waardevol kruid binnen de fytotherapie.
Indicaties
- Diarree en maag-darmklachten
- Keelontsteking en mondslijmvliesontsteking
- Bloedarmoede en vermoeidheid
- Verzwakte weerstand
- Bloedvatversterking en hart- en vaatgezondheid
Verwerking en dosering
Bladthee
Gebruik 2 tot 4 gram gedroogde braambladeren per kop heet water. Laat dit 5 tot 10 minuten trekken en drink de thee 2 tot 3 keer per dag. De thee werkt licht samentrekkend en is vooral bekend vanwege haar ondersteuning bij diarree, keelpijn of als alledaagse kruidenthee.
Gorgeldrank/mondspoeling
Van een sterke infusie van de bladeren kun je een mondspoeling of gorgeldrank maken, bijvoorbeeld bij keelpijn, ontstoken tandvlees of aften. Laat 6 tot 10 gram blad trekken in 200 ml water, laat afkoelen en gorgel of spoel meerdere keren per dag.
Vruchten
De bessen zijn rijk aan antioxidanten en vitamine C. Eet ze vers of gedroogd, als snack of door de yoghurt. Een dagelijkse portie van 1 tot 2 handjes ondersteunt het immuunsysteem. De vruchten kunnen ook verwerkt worden in siroop of elixer.
Wortelafkooksel (traditioneel)
Gebruik 5 gram gedroogde wortel op 200 ml water. Laat dit 10 minuten zachtjes koken en vervolgens even trekken. Drink dit 1 tot 2 keer per dag bij bijvoorbeeld diarree of als traditioneel tonicum. Gebruik dit niet langdurig zonder begeleiding.
Let op:
Over het algemeen veilig bij normaal gebruik. De bladeren bevatten looistoffen, dus bij een gevoelige maag of obstipatie voorzichtig zijn. Niet gebruiken tijdens zwangerschap of borstvoeding zonder overleg met een deskundige.
Combinatie met andere kruiden
- Met salie en kamille bij keelpijn en mondontstekingen
- Met brandnetel en duizendblad bij reinigingskuren
- Met rozenbottel en vlierbes als weerstandversterkende thee
Waarschuwingen en contra-indicaties
- Geen bekende bijwerkingen bij normaal gebruik.
- Overmatig gebruik van bladpreparaten kan maagklachten veroorzaken door het hoge gehalte aan tanninen.
- Niet aanbevolen tijdens zwangerschap zonder deskundig advies.
Onderzoeken
Moderne studies bevestigen dat braambladeren rijk zijn aan tanninen en flavonoïden met ontstekingsremmende en antimicrobiële eigenschappen. In vitro-onderzoek laat zien dat extracten bacteriegroei kunnen remmen, waaronder streptokokken in de mondholte. Klinische observaties ondersteunen het gebruik van bladthee bij diarree en mondslijmvliesontstekingen, en er zijn aanwijzingen dat het ook effectief kan zijn bij tandvleesontsteking.
De vruchten zijn uitgebreid onderzocht vanwege hun hoge gehalte aan anthocyanen en andere antioxidanten. Studies tonen aan dat regelmatige consumptie van bramen gunstig is voor de vaatgezondheid, cognitieve functies en bescherming tegen oxidatieve stress. Klinische studies suggereren dat bramenextract de endotheliale functie kan verbeteren, de bloeddruk kan verlagen en de elasticiteit van bloedvaten kan ondersteunen. Ook is aangetoond dat anthocyanen in bramen het geheugen en de cognitieve prestaties bij ouderen positief kunnen beïnvloeden.
Daarnaast zijn er onderzoeken die wijzen op een regulerend effect op de bloedsuikerspiegel. Polyfenolen uit bramen blijken de opname van glucose in de darm te remmen en de insulinegevoeligheid te verhogen, wat relevant kan zijn voor mensen met metabool syndroom of diabetes type 2. Dierproeven bevestigen deze effecten, maar grootschalige humane studies zijn nog beperkt.
Verder zijn er farmacologische aanwijzingen dat bramenextract ontstekingsroutes zoals NF-κB kan onderdrukken en oxidatieve markers in het bloed kan verlagen. Dit kan de plant relevant maken voor preventieve ondersteuning bij chronische ontstekingsziekten en cardiovasculaire aandoeningen. Ook wordt onderzocht of de antioxidanten uit bramen een rol kunnen spelen bij het vertragen van neurodegeneratieve processen zoals Alzheimer.
Hoewel veel resultaten veelbelovend zijn, is aanvullend klinisch onderzoek nodig om optimale doseringen, werkingsmechanismen en lange termijn veiligheid vast te stellen.
Recepten
- Thee bij keelontsteking: 2 g braamblad, 1 g salie, 1 g kamille. 10 min trekken.
- Weerstandsdrank: verse bramen gemengd met honing en citroen, dagelijks 1 glas bij verlaagde weerstand.
- Mondspoeling: sterke infusie van braamblad gebruiken bij tandvleesontsteking.
Gebruikte bronnen
- Geert Verhelst, Groot Handboek Geneeskrachtige Planten, 12e druk
- Herbal Reality
- Willem Jacobs:
- Lyme Natuurlijk Genezen
- De Spirituele Dimensie van de Ziekte van Lyme
- Stephen Harrod Buhner:
- Healing Lyme
- Herbal Antibiotics
- Klinische studies en traditionele fytotherapeutische monografieën
- IVG-info.nl – Voedingssupplementen
Zoek je een kruid?
In ons kruidenoverzicht vind je alle planten die we hebben beschreven – van bekende klassiekers tot vergeten bladgroen. Handig gesorteerd en makkelijk te doorzoeken. Je leest er alles over hun geneeskracht, botanische eigenschappen en traditionele toepassingen, tot aan gebruik en dosering.
Disclaimer
Kruidenhelen is een informatief platform dat zich richt op het delen van kennis over de werking en toepassing van geneeskrachtige kruiden en natuurlijke middelen. Wij zijn geen artsenpraktijk en bieden geen persoonlijke diagnoses of behandelingen aan.
De informatie op deze website is bedoeld als inspiratie en ondersteuning bij het gebruik van kruiden, en vormt geen vervanging voor medisch advies of professionele zorg. Bij gezondheidsklachten raden we aan altijd contact op te nemen met een arts of gekwalificeerde therapeut.
Wij baseren ons op literatuur, traditionele kennis, praktijkervaring en gesprekken met deskundigen. Toch kunnen wij geen garanties geven over het effect van kruiden bij individueel gebruik. Het toepassen van informatie van deze website gebeurt op eigen verantwoordelijkheid.
