Druifblad
Andere benamingen: wijnstokblad, rode wijndruifblad
Botanie en signatuur
Latijnse naam: Vitis vinifera folium
Het blad van de wijnstok (Vitis vinifera) behoort tot de wijnstokfamilie (Vitaceae). De wijnstok is een houtige klimplant die zich met ranken hecht aan steunpunten en tot vele meters hoog kan groeien. De bladeren zijn groot, handvormig gelobd en gekarteld. In de zomer verschijnen trossen kleine groene bloemen die later uitgroeien tot druiven. Voor medicinale toepassingen worden vooral de bladeren gebruikt, meestal geoogst in de zomer wanneer ze rijk zijn aan werkzame stoffen. Volgens de signatuurleer verwijst de rood verkleurende herfstkleur van druivenbladeren naar de werking op bloed en aderen. De wijnstok, die zich stevig hecht en weefsels ondersteunt, weerspiegelt de versterkende invloed op het vaatstelsel.
Belangrijke toepassingen
Vaatversterkend
verbetert de elasticiteit van aderen en haarvaten.
Circulatiebevorderend
stimuleert de doorbloeding, vooral in benen en voeten.
Ontstekingsremmend
ondersteunt bij veneuze ontstekingen en zwellingen.
Herkomst en vindplaats
Een plant met een eeuwenoude band met de mens
De wijnstok (Vitis vinifera) is een van de oudste gecultiveerde planten ter wereld. Al duizenden jaren wordt ze geteeld in het Middellandse Zeegebied, de Kaukasus en het Midden-Oosten. Vanuit deze gebieden verspreidde de teelt zich naar heel Europa en later naar andere regio’s met een gematigd klimaat.
Vandaag de dag groeit de wijnstok wereldwijd in wijnbouwgebieden, maar ook in tuinen, boomgaarden en op landgoederen. Het druifblad dat voor kruiden- en fytotherapeutisch gebruik wordt geoogst, is afkomstig van specifieke cultivars, vaak rode druivenrassen die van nature rijk zijn aan anthocyanen en andere polyfenolen.
Zon, warmte en goed doorlatende bodems
De wijnstok gedijt het best in warme, zonnige klimaten met goed doorlatende bodems. Vaak gaat het om kalkhoudende of leemachtige grond, waarin de wortels diep kunnen reiken.
Van nature is de wijnstok een klimplant die zich via ranken vasthecht aan bomen of rotsen. In het wild komt echte Vitis vinifera tegenwoordig nauwelijks nog voor; de plant die we kennen is het resultaat van een lange geschiedenis van teelt en selectie.
Een vaste waarde in mediterrane landschappen
In mediterrane gebieden vormt de wijnstok een onmisbaar onderdeel van het landschap. De plant bepaalt het ritme van het landbouwseizoen en heeft diepe wortels in zowel de culinaire tradities als de culturele geschiedenis.
Ook buiten deze warme regio’s is de wijnstok inmiddels volledig ingeburgerd, zolang er voldoende zon en een luchtige bodem aanwezig zijn.
Druifblad: een waardevol deel van de wijnstok
Voor kruidengebruik worden vooral de bladeren geoogst, meestal in de zomer, wanneer ze van nature het rijkst zijn aan polyfenolen. Traditioneel verzamelden mensen druivenbladeren niet alleen in wijnstreken, maar droogden of verwerkten ze ook tot extracten om elders te gebruiken.
Zo heeft het druifblad een eigen plaats gekregen binnen de kruidencultuur, los van de druif zelf, maar toch onlosmakelijk verbonden met de wereld van de wijnbouw.
Een plant waar landschap en cultuur samenkomen
Waar de wijnstok verschijnt, ontstaat een samenspel tussen klimaat, cultuur en traditie. Van oude terrassen in de Kaukasus tot zonnige mediterrane heuvels: druifblad vertelt het verhaal van een plant die de mens al millennia begeleidt.
Geschiedenis en traditioneel gebruik
Oud gebruik in de Mediterrane geneeskunde
Het gebruik van druifblad gaat terug tot de Griekse en Romeinse oudheid. In deze tradities werden de bladeren ingezet bij wonden, bloedingen, ontstekingen en diarree. Ze golden als verkoelend, samentrekkend en bloedstelpend, en werden uitwendig gebruikt om zwellingen en huidirritaties te verzachten. Druifblad vormde daarmee een vast onderdeel van de vroege Mediterrane kruidengeneeskunde.
Een vertrouwd huismiddel in Zuid-Europa
In de volksgeneeskunde van Italië, Griekenland en de Balkan werden druivenbladeren traditioneel gebruikt om zware benen, spataderen en oedeem te verlichten. De bladeren werden als omslag toegepast bij huidontstekingen en kneuzingen, of gedronken als aftreksel om de bloedsomloop te ondersteunen. Het blad stond bekend als een mild maar effectief vaatversterkend kruid, lang voordat dit modern onderzocht werd.
Culinaire én medicinale waarde
Druifblad had niet alleen een medische, maar ook een belangrijke culinaire rol. Al sinds de oudheid werden de jonge bladeren gebruikt om voedsel in te wikkelen – een traditie die voortleeft in gerechten als dolma. In vele Mediterrane culturen werd het blad gezien als een symbool van overvloed, voeding en vitaliteit.
Kloostergeneeskunde en middeleeuwse tradities
In de middeleeuwen werd de wijnstok veelvuldig geteeld in kloostertuinen. Monniken gebruikten afkooksels van druifblad bij diarree, huidontstekingen en ter versterking van de circulatie. De bladeren werden ook toegepast bij bloedingen en wondverzorging, waarmee ze een vaste plaats kregen in de kloosterfarmacopee. Het was een veelzijdig kruid dat evenzeer in de apotheek als in de keuken thuishoorde.
Herontdekking in de moderne fytotherapie
Vanaf de 19e eeuw kwam druifblad opnieuw in de belangstelling, vooral in Frankrijk en Duitsland. Hier werden extracten uit rode druivenbladeren ontwikkeld en onderzocht voor hun werking bij veneuze insufficiëntie, spataderen en circulatiestoornissen. Deze wetenschappelijke onderbouwing leidde tot een herwaardering van het kruid, dat sindsdien een gevestigde plaats heeft binnen de Europese fytotherapie als belangrijk vaatversterkend middel.
Gebruikte delen en belangrijkste inhoudsstoffen
Gebruikte plantendelen
Voor fytotherapeutisch gebruik worden vooral de gedroogde bladeren van de wijnstok ingezet. Ze worden geoogst na de bloei of tijdens de vroege vruchtvorming, wanneer het gehalte aan polyfenolen het hoogst is. Soms worden ook jonge stengeldelen of bladknoppen gebruikt.
Werkzame bestanddelen
Flavonoïden
Zoals quercetine, kaempferol en hun glycosiden. Ze ondersteunen de bloedvaten, hebben antioxiderende eigenschappen en werken ontstekingsremmend.Fenolzuren en stilbenen
Bevat onder andere caffeïnezuur, galzuur en derivaten van resveratrol, die de vaatwanden beschermen en de circulatie ondersteunen.Tanninen (looistoffen)
Werken samentrekkend en versterken de vaatstructuur. Ook nuttig bij lichte diarree of zwakke slijmvliezen.Vetzuren en lipiden
In kleine hoeveelheden aanwezig, waaronder linolzuur en palmitinezuur.Mineralen
Zoals kalium, calcium en magnesium, die bijdragen aan de voedingswaarde van het blad.
Geneeskrachtige eigenschappen
Druifblad is vooral bekend vanwege de positieve invloed op de bloedvaten en de circulatie. De flavonoïden en anthocyanen versterken de vaatwand, verbeteren de elasticiteit en verminderen de doorlaatbaarheid van haarvaten. Dit leidt tot een betere doorbloeding, minder vochtophoping en verlichting van klachten zoals zware benen, spataderen en nachtelijke krampen.
De antioxidatieve werking van druifblad beschermt het vaatstelsel en omliggende weefsels tegen schade door vrije radicalen. Hierdoor wordt vroegtijdige veroudering van cellen afgeremd en kan het risico op degeneratieve vaatziekten worden verminderd. Deze antioxidatieve kracht ondersteunt bovendien de huid en kan bijdragen aan het behoud van een gezonde teint en elasticiteit.
De ontstekingsremmende effecten van de polyfenolen dragen bij aan verlichting van veneuze ontstekingen, zwellingen en oedeem. Door deze gecombineerde werking wordt druifblad vaak ingezet bij chronische veneuze insufficiëntie en spataderen, waar het klachten zowel subjectief als objectief kan verminderen.
Uitwendig gebruikt, bijvoorbeeld als kompres of in een bad, kan druifblad verzachtend werken bij huidontstekingen, lichte verwondingen en geïrriteerde huid. In de volksgeneeskunde werd het ook toegepast om bloedingen te stelpen en als verkoelend middel bij oppervlakkige ontstekingen. Deze brede toepasbaarheid maakt druifblad tot een veelzijdig kruid binnen de fytotherapie.
Indicaties
- Chronische veneuze insufficiëntie (CVI)
- Spataderen en zware benen
- Oedeem door slechte doorbloeding
- Vermoeidheid in benen en voeten
- Ondersteuning van vaatgezondheid algemeen
Verwerking en dosering
Thee/infusie
Gebruik 2 tot 4 gram gedroogd druifblad per kop heet water. Laat dit 10 tot 15 minuten trekken. Drink de thee 2 tot 3 keer per dag, bijvoorbeeld ter ondersteuning van de bloedsomloop of bij zware benen.
Tinctuur/extract
Een gebruikelijke dosering is 2 tot 4 ml tinctuur, oftewel 40 tot 80 druppels, 2 tot 3 keer per dag, verdund in water of sap. Neem bij voorkeur tussen de maaltijden door. De tinctuur kan helpen bij veneuze insufficiëntie of een vermoeide bloedsomloop.
Gestandaardiseerd extract
Bij gebruik van capsules of tabletten met gestandaardiseerd druifbladextract is de dosering meestal 360 tot 720 mg per dag, afhankelijk van de concentratie en het doel. Volg altijd de aanwijzingen op de verpakking of het advies van een therapeut.
Uitwendig gebruik
Een afkooksel van druifblad (bijv. 10 gram op 250 ml water, 15 minuten koken) kan gebruikt worden als kompres of voetbad bij gezwollen voeten, vermoeide benen of oppervlakkige spataderen. Gebruik dit 1 tot 2 keer per dag, bij voorkeur in combinatie met rust en beenverhoging.
Let op:
Niet gebruiken tijdens zwangerschap of borstvoeding zonder professioneel advies. Bij gebruik van bloedverdunners of circulatiebevorderende medicatie eerst overleggen met een therapeut. Houd het gebruik bij voorkeur beperkt tot enkele weken en evalueer het effect regelmatig.
Combinatie met andere kruiden
- Met paardenkastanje en toverhazelaar bij spataderen
- Met ginkgo bij slechte doorbloeding
- Met rozenbottel of zwarte bes voor antioxidatieve ondersteuning
Waarschuwingen en contra-indicaties
- Over het algemeen veilig bij normaal gebruik.
- Voorzichtigheid bij gelijktijdig gebruik van bloedverdunners.
- Niet gebruiken tijdens zwangerschap en borstvoeding zonder deskundig advies.
Onderzoeken
Meerdere klinische studies hebben de werking van rode druivenbladeren bij chronische veneuze insufficiëntie (CVI) onderzocht. De resultaten tonen aan dat extracten klachten zoals zware benen, pijn, zwelling en nachtelijke krampen significant kunnen verminderen. De werking wordt toegeschreven aan de hoge concentratie polyfenolen, die de vaatwand versterken, de doorbloeding bevorderen en ontstekingen remmen.
Een dubbelblind placebogecontroleerd onderzoek in Duitsland bevestigde dat patiënten met CVI na enkele weken behandeling met druifbladextract duidelijke verbeteringen vertoonden in zowel klachten als objectieve parameters, zoals beenomvang en doorbloeding. Ook werd een afname van oedeem en een verbetering van het gevoel van zwaarte in de benen gemeten, wat de klinische relevantie van dit kruid ondersteunt.
In vitro- en dierstudies hebben daarnaast bevestigd dat de antioxidatieve en ontstekingsremmende effecten van druifblad leiden tot bescherming van endotheelcellen, verlaging van oxidatieve stress en vermindering van vaatwandontsteking. De anthocyanen en proanthocyanidinen spelen hierbij een sleutelrol door vrije radicalen te neutraliseren en de vaatpermeabiliteit te verlagen.
Ook zijn er aanwijzingen dat druifbladextract een positieve invloed heeft op de microcirculatie, waardoor het weefsel beter doorbloed raakt en herstelprocessen worden ondersteund. Dit maakt het kruid niet alleen waardevol bij CVI en spataderen, maar ook bij algemene klachten van vermoeide benen en slechte doorbloeding.
Hoewel de meeste onderzoeken zich richten op veneuze insufficiëntie, suggereren sommige studies dat het antioxidatieve potentieel van druifblad ook relevant kan zijn voor bredere cardiovasculaire preventie. Meer grootschalig klinisch onderzoek is echter nodig om dit te bevestigen en de optimale dosering vast te stellen.
Recepten
- Verkoelende voetbad: afkooksel van druifblad gebruiken bij zware benen of zwelling.
- Ondersteunende thee: 2 g druifblad, gecombineerd met paardenkastanjeblad en ginkgo.
- Kompressen: infusie van druifblad aanbrengen op vermoeide of ontstoken huid.
Gebruikte bronnen
- Geert Verhelst, Groot Handboek Geneeskrachtige Planten, 12e druk
- Herbal Reality
- Willem Jacobs:
- Lyme Natuurlijk Genezen
- De Spirituele Dimensie van de Ziekte van Lyme
- Stephen Harrod Buhner:
- Healing Lyme
- Herbal Antibiotics
- Klinische studies en traditionele fytotherapeutische monografieën
- IVG-info.nl – Voedingssupplementen
Zoek je een kruid?
In ons kruidenoverzicht vind je alle planten die we hebben beschreven – van bekende klassiekers tot vergeten bladgroen. Handig gesorteerd en makkelijk te doorzoeken. Je leest er alles over hun geneeskracht, botanische eigenschappen en traditionele toepassingen, tot aan gebruik en dosering.
Disclaimer
Kruidenhelen is een informatief platform dat zich richt op het delen van kennis over de werking en toepassing van geneeskrachtige kruiden en natuurlijke middelen. Wij zijn geen artsenpraktijk en bieden geen persoonlijke diagnoses of behandelingen aan.
De informatie op deze website is bedoeld als inspiratie en ondersteuning bij het gebruik van kruiden, en vormt geen vervanging voor medisch advies of professionele zorg. Bij gezondheidsklachten raden we aan altijd contact op te nemen met een arts of gekwalificeerde therapeut.
Wij baseren ons op literatuur, traditionele kennis, praktijkervaring en gesprekken met deskundigen. Toch kunnen wij geen garanties geven over het effect van kruiden bij individueel gebruik. Het toepassen van informatie van deze website gebeurt op eigen verantwoordelijkheid.