Gotu Kola
Andere benamingen: Aziatische waternavel, Brahmi (in Ayurveda), pennywort (Engels)
Botanie en signatuur
Latijnse naam: Centella asiatica
Botanie en signatuur Gotu Kola is een kruipende, meerjarige plant uit de schermbloemenfamilie (Apiaceae). De plant vormt ronde tot niervormige bladeren met fijne nervatuur en dunne stengels die wortelen op de knopen, waardoor ze snel bodembedekkende matten vormt. De kleine, roze tot paarsrode bloemetjes staan in compacte schermpjes. De cirkelvormige bladeren worden in de signatuurleer gezien als symbool voor volledigheid en harmonie, passend bij de toepassing op hersenfunctie, huid en doorbloeding.
Belangrijke toepassingen
Wondhelend
stimuleert de vorming van collageen en bevordert huidherstel.
Circulatiebevorderend
versterkt bloedvaten en ondersteunt bij spataderen en aambeien.
Cognitief stimulerend
verbetert geheugen en concentratie.
Herkomst en vindplaats
Een waterminnende plant uit tropisch Azië
Gotu Kola (Centella asiatica) is inheems in de tropische en subtropische gebieden van Azië, waaronder India, Sri Lanka, Nepal en China. Van nature groeit de plant op vochtige, warme plaatsen zoals rijstvelden, moerassen, rivieroevers en natte graslanden. Het zijn gebieden waar de bodem rijk is aan organisch materiaal en regelmatig onder water kan komen te staan — precies de omstandigheden waarin Gotu Kola zich thuis voelt.
Thuis in natte, vruchtbare bodems
De plant gedijt het best op vochtige, humusrijke bodems in een warm klimaat. In India en Sri Lanka vind je Gotu Kola vaak in de schaduw van rijstvelden, waar het vochtgehalte constant blijft en de grond zacht en vruchtbaar is. Dankzij haar kruipende wortelstokken vormt ze lage, groene matten die zich gemakkelijk uitbreiden langs oeverzones en irrigatiekanalen.
Een reiziger langs oude handelsroutes
Gotu Kola verspreidde zich al vroeg via Aziatische handelsroutes naar gebieden zoals Indonesië, Thailand en Maleisië, waar ze onderdeel werd van zowel de keuken als de traditionele kruidencultuur. In deze regio’s groeit de plant vaak wild als bodembedekker in vochtige graslanden en landbouwzones met een hoge luchtvochtigheid.
Wereldwijde teelt met regionale specialisaties
Vandaag de dag wordt Gotu Kola wereldwijd geteeld, onder meer in:
Madagaskar (bekend om hoogwaardige exportkwaliteit),
Zuid-Afrika,
delen van Australië,
en diverse tropische regio’s in Azië.
De plant wordt verbouwd voor gebruik in de voedingsindustrie, cosmetica en kruidenteelt, waarbij vooral biologisch beheerde teeltsystemen de voorkeur genieten.
Een nuttige bodembedekker in tropische ecosystemen
Ecologisch gezien is Gotu Kola een belangrijke stabilisator van vochtige bodems. De horizontale wortelstokken vormen stevige matten die:
de grond vasthouden,
erosie tegengaan,
en kleine wateroevers helpen versterken.
Daardoor draagt ze bij aan de gezondheid van tropische ecosystemen, zowel in het wild als in gecultiveerde landschappen.
Een plant die water en warmte omarmt
Waar tropische warmte, vocht en zachte bodems samenkomen, vind je Gotu Kola. Ze vormt groene tapijten die leven, stabiliteit en traditie samenbrengen in één bescheiden maar krachtige plant.
Geschiedenis en traditioneel gebruik
Een eeuwenoud geestversterkend kruid
Gotu Kola heeft een lange en rijke traditie binnen de Ayurvedische en Chinese geneeskunde. In Ayurveda staat de plant bekend als Brahmi, een kruid dat zowel de geest scherpt als innerlijke rust schenkt. Het werd gebruikt door yogi’s, studenten en mediteerders om concentratie, geheugen en spirituele helderheid te verdiepen. De plant werd gezien als een bondgenoot bij mentale vermoeidheid en als ondersteuning in periodes van intensief denken of spirituele beoefening.
Tussen ritueel, geneeskunde en dagelijks leven
In de traditionele Chinese geneeskunde werd Gotu Kola toegepast om de circulatie te verbeteren, lever en nieren te ondersteunen en het herstel van huid en weefsels te bevorderen. De plant stond bekend om haar verkoelende, verjongende kwaliteiten en werd ingezet wanneer het lichaam tijd nodig had om te herstellen. In Zuidoost-Azië vond Gotu Kola daarnaast een plek in de dagelijkse keuken: jonge bladeren werden gegeten als groente of verwerkt in soepen en tonische dranken. De beroemde pennywort juice uit Sri Lanka en India geldt tot op heden als een verfrissende drank voor vitaliteit, helderheid en een lang leven.
Een kruid van wijsheid en levensduur
In Ayurvedische teksten wordt Gotu Kola beschreven als een rasayana – een middel dat verjonging en levensverlenging ondersteunt. Verhalen uit India, Sri Lanka en China vertellen over wijze monniken die de plant dagelijks gebruikten om geestelijke kracht, helderheid en vitaliteit te behouden tot op hoge leeftijd. In oude Chinese bronnen kreeg Gotu Kola zelfs de bijnaam “fontein van het leven”, een aanduiding die haar reputatie als langlevenskruid diep heeft verankerd.
Van oosterse traditie naar wereldwijde bekendheid
Via handelsroutes en koloniale uitwisseling vond Gotu Kola langzaam haar weg naar Europa. Vanaf de 19e eeuw werd ze opgenomen in de westerse fytotherapie, vooral vanwege haar wondhelende, huidherstellende en vaatversterkende eigenschappen. Door de combinatie van mentale, circulatoire en regeneratieve toepassingen kreeg de plant een vaste plaats in natuurgeneeskundige tradities wereldwijd. Vandaag de dag blijft Gotu Kola geliefd als kruid dat zowel lichaam als geest ondersteunt, met een zachte maar diepe werking die eeuwenoude tradities weerspiegelt.
Gebruikte delen en belangrijkste inhoudsstoffen
Gebruikte plantendelen
Voor medicinaal gebruik worden de bovengrondse delen ingezet, met nadruk op de bladeren en bloeiende toppen. Deze worden geoogst tijdens de groeifase, wanneer het gehalte aan triterpenen en flavonoïden optimaal is.
Werkzame bestanddelen
Triterpenen en saponinen
Belangrijkste stoffen zijn asiaticoside, madecassoside, asiatic acid en madecassic acid. Deze verbindingen ondersteunen wondgenezing, bindweefselherstel en de bloedvaten.Flavonoïden
Zoals quercetine en kaempferol, die bijdragen aan een antioxiderende en ontstekingsremmende werking.Fenolzuren
Onder andere derivaten van caffeoylquinic acid, die vrije radicalen tegengaan en weefselbescherming ondersteunen.Iridoïden
Minder talrijk, maar mogelijk relevant voor de ontstekingsremmende eigenschappen.Tanninen (looistoffen)
Werken samentrekkend en kunnen de huid, slijmvliezen en bloedvaten versterken.
Geneeskrachtige eigenschappen
Gotu Kola staat bekend om haar krachtige wondhelende eigenschappen. De triterpenoïde saponinen, waaronder asiaticoside en madecassoside, stimuleren de aanmaak van collageen en ondersteunen zo het herstel van huid en bindweefsel. Dit maakt de plant waardevol bij wonden, brandwonden, littekens en zelfs bij moeilijk genezende zweren. In de cosmetische sector wordt Gotu Kola veelvuldig ingezet tegen huidveroudering, striae en cellulitis.
Daarnaast versterkt Gotu Kola de bloedvaten en verbetert ze de microcirculatie. Dit is van belang bij chronische veneuze insufficiëntie, spataderen en aambeien. Door de vaatversterkende werking vermindert ze zwellingen, oedeem en het gevoel van zware benen. Studies tonen aan dat Gotu Kola niet alleen de doorbloeding verbetert, maar ook de vaatwandstructuur versterkt, waardoor klachten bij spataderen en aambeien aanzienlijk kunnen verminderen.
Ook de cognitieve effecten zijn belangrijk: Gotu Kola wordt ingezet om geheugen, concentratie en leervermogen te verbeteren. Ze wordt toegepast bij geestelijke vermoeidheid, stress, angststoornissen en herstel na burn-out. Het kruid werkt licht kalmerend en bevordert de nachtrust, zonder sufheid te veroorzaken. In de Ayurvedische traditie werd Gotu Kola gezien als een geestelijk tonicum dat meditatie en helderheid ondersteunt, en deze rol krijgt in de moderne fytotherapie opnieuw aandacht.
Dankzij de ontstekingsremmende en antioxidatieve werking ondersteunt Gotu Kola herstel bij huidziekten zoals psoriasis en eczeem, maar ook bij chronische ontstekingsziekten die gepaard gaan met weefseldegeneratie. De antioxidanten helpen het lichaam beschermen tegen vrije radicalen en dragen bij aan het behoud van gezonde cellen en weefsels.
In de moderne natuurgeneeskunde wordt Gotu Kola daarom beschouwd als een veelzijdig kruid dat lichaam en geest ondersteunt: versterkend voor de vaten, helend voor de huid, kalmerend voor de geest en stimulerend voor cognitieve functies.
Indicaties
- Wonden, littekens en brandwonden
- Cellulitis en huidveroudering
- Spataderen en aambeien
- Chronische veneuze insufficiëntie
- Geheugen- en concentratieproblemen
- Stress, angst en slapeloosheid
- Psoriasis en eczeem
Verwerking en dosering
Thee
Gebruik 1 tot 2 gram gedroogd Gotu Kola per kop heet water. Laat dit 5 tot 10 minuten trekken. Drink de thee 2 tot 3 keer per dag, bijvoorbeeld bij mentale vermoeidheid, concentratieproblemen of ter ondersteuning van het bindweefsel.
Tinctuur
Een gebruikelijke dosering is 2 tot 5 ml tinctuur, oftewel 40 tot 100 druppels, 2 tot 3 keer per dag, verdund in wat water of sap. Gotu Kola wordt vaak gebruikt om het zenuwstelsel te ondersteunen en de doorbloeding te verbeteren.
Extracten/capsules
Gestandaardiseerde extracten (meestal op asiaticoside of madecassoside) worden vaak ingenomen in een dosering van 60 tot 120 mg per dag. Volg het etiket of het advies van een therapeut, zeker bij langdurig gebruik of specifieke aandoeningen.
Uitwendig gebruik
Gotu Kola wordt verwerkt in crèmes, gels of zalven, met name bij littekens, striae, huidirritaties of spataderen. Breng 1 tot 2 keer per dag aan op de huid, bij voorkeur op een schone en droge plek.
Let op:
Niet gebruiken tijdens zwangerschap of borstvoeding zonder overleg. Kan bij gevoelige mensen lichte huidreacties geven. Bij gebruik van bloedverdunnende medicatie of in combinatie met andere kruiden die de doorbloeding beïnvloeden: eerst een therapeut raadplegen.
Combinatie met andere kruiden
- Met ginkgo biloba bij geheugen- en concentratieproblemen
- Met paardenkastanje of toverhazelaar bij spataderen en veneuze insufficiëntie
- Met citroenmelisse of passiebloem bij stress en slapeloosheid
- Met calendula bij huidproblemen en wondgenezing
Waarschuwingen en contra-indicaties
- Niet gebruiken tijdens zwangerschap en borstvoeding zonder begeleiding.
- Voorzichtig bij leveraandoeningen; langdurig gebruik kan de lever belasten.
- Kan in hoge doseringen maag- en misselijkheidsklachten geven.
- Niet combineren met slaap- of kalmeringsmiddelen zonder overleg met een deskundige.
Onderzoeken
Wetenschappelijk onderzoek bevestigt de wondhelende en vaatversterkende werking van Gotu Kola. Klinische studies tonen verbeteringen bij patiënten met chronische veneuze insufficiëntie, waarbij oedeem, pijn en een zwaar gevoel in de benen significant afnamen. Ook werd een gunstig effect aangetoond op de genezing van wonden en vermindering van littekenvorming, waarbij vooral de toegenomen collageensynthese een centrale rol speelt. Crèmes en zalven met Gotu Kola-extract zijn uitgebreid onderzocht en worden effectief ingezet bij littekens, brandwonden en striae.
Neurocognitief onderzoek wijst uit dat Gotu Kola de cognitieve prestaties kan verbeteren en angst kan verminderen. In dierstudies werd een toename van dendritische groei, synaptische activiteit en BDNF (brain-derived neurotrophic factor) gevonden, wat de werking op geheugen en leervermogen ondersteunt. Kleine klinische studies bij ouderen en patiënten met milde cognitieve achteruitgang tonen verbeteringen in concentratie, stemming en geheugen, hoewel de omvang van deze onderzoeken nog beperkt is.
Daarnaast is aangetoond dat de saponinen asiaticoside en madecassoside ontstekingsremmend werken en de productie van collageen stimuleren, wat hun waarde in dermatologische toepassingen onderstreept. Er zijn aanwijzingen dat deze verbindingen de wondgenezing versnellen door angiogenese te bevorderen en de vorming van nieuw bindweefsel te ondersteunen. Dit verklaart de toepassing van Gotu Kola in huidverzorgingsproducten en medische preparaten voor littekenbehandeling.
Verder onderzoek richt zich op de rol van Gotu Kola bij angststoornissen, depressieve klachten en neuroprotectie. In proefdierstudies werden positieve effecten gevonden op stemming en stressrespons, mogelijk via modulatie van serotonine- en GABA-receptoren. Dit maakt de plant interessant voor de behandeling van stressgerelateerde aandoeningen.
Hoewel de resultaten veelbelovend zijn, is meer grootschalig klinisch onderzoek nodig om de diverse gezondheidsclaims rond Gotu Kola stevig wetenschappelijk te onderbouwen. De huidige bevindingen bevestigen echter de veelzijdige rol van dit kruid als wondhelend, vaatversterkend, cognitief stimulerend en ontstekingsremmend middel.
Recepten
- Verzorgende huidcrème: Gotu Kola-extract gemengd in basiscrème tegen littekens en huidveroudering.
- Circulatiethee: Gotu Kola met ginkgo biloba en paardenkastanje bij zware benen en spataderen.
- Rustgevende thee: Gotu Kola met citroenmelisse en passiebloem bij stress en slapeloosheid.
Gebruikte bronnen
- Geert Verhelst, Groot Handboek Geneeskrachtige Planten, 12e druk
- Herbal Reality
- Willem Jacobs:
- Lyme Natuurlijk Genezen
- De Spirituele Dimensie van de Ziekte van Lyme
- Stephen Harrod Buhner:
- Healing Lyme
- Herbal Antibiotics
- Klinische studies en traditionele fytotherapeutische monografieën
- IVG-info.nl – Voedingssupplementen
Zoek je een kruid?
In ons kruidenoverzicht vind je alle planten die we hebben beschreven – van bekende klassiekers tot vergeten bladgroen. Handig gesorteerd en makkelijk te doorzoeken. Je leest er alles over hun geneeskracht, botanische eigenschappen en traditionele toepassingen, tot aan gebruik en dosering.
Disclaimer
Kruidenhelen is een informatief platform dat zich richt op het delen van kennis over de werking en toepassing van geneeskrachtige kruiden en natuurlijke middelen. Wij zijn geen artsenpraktijk en bieden geen persoonlijke diagnoses of behandelingen aan.
De informatie op deze website is bedoeld als inspiratie en ondersteuning bij het gebruik van kruiden, en vormt geen vervanging voor medisch advies of professionele zorg. Bij gezondheidsklachten raden we aan altijd contact op te nemen met een arts of gekwalificeerde therapeut.
Wij baseren ons op literatuur, traditionele kennis, praktijkervaring en gesprekken met deskundigen. Toch kunnen wij geen garanties geven over het effect van kruiden bij individueel gebruik. Het toepassen van informatie van deze website gebeurt op eigen verantwoordelijkheid.