Goudsbloem
Andere benamingen: Calendula, Oost-Indische kers (niet te verwarren met Tropaeolum), Marigold (Engels)
Botanie en signatuur
Latijnse naam: Calendula officinalis
Goudsbloem is een feloranje of gele eenjarige plant die behoort tot de composietenfamilie (Asteraceae). De bloemhoofden volgen de zon en sluiten zich ’s avonds of bij bewolking, wat verwijst naar haar zonnige, verwarmende karakter. In de signatuurleer staat de opgaande bloem met haar open hart symbool voor warmte, licht en genezing. De plant heeft zachte behaarde bladeren, groeit makkelijk in gematigde klimaten en wordt vaak geassocieerd met zonnekracht en vitaliteit.
Belangrijke toepassingen
Cognitief stimulerend
ondersteunt geheugen, concentratie en leervermogen.
Doorbloeding bevorderend
stimuleert perifere circulatie, met name in hersenen, handen en voeten.
Neuroprotectie
ondersteunt zenuwstelsel en hersenfunctie.
Herkomst en vindplaats
Een zonneliefhebber uit Zuid-Europa
Goudsbloem (Calendula officinalis) vindt haar oorsprong in Zuid-Europa, waar het warme, mediterrane klimaat de ideale omstandigheden biedt voor haar groei. Vanuit deze regio verspreidde ze zich al vroeg door heel Europa, en inmiddels is ze wereldwijd een geliefde plant in tuinen, boomgaarden en ecologische landbouwsystemen.
Thuis op lichte, luchtige bodems
Goudsbloem bloeit het mooist op zonnige standplaatsen met voedselrijke, goed doorlatende grond. Dankzij haar sterke aanpassingsvermogen doet ze het echter ook prima op wat armere of drogere bodems, zolang ze maar voldoende licht krijgt. In gematigde klimaten bloeit ze vaak van het vroege voorjaar tot ver in de herfst, wat haar een langdurige blikvanger maakt.
Van sierplant tot vaste waarde in kruidentuinen
Hoewel goudsbloem tegenwoordig vooral wordt gezien als een sierplant, heeft ze een lange geschiedenis als cultuurplant in kloostertuinen, boerderijen en biologische kruidentuinen. Daar wordt ze niet alleen geteeld om haar kleurrijke bloemen, maar ook vanwege haar praktische inzetbaarheid in de tuin.
Een vriend van bestuivers en een helper in de bodem
De feloranje en gele bloemen zijn rijk aan nectar en stuifmeel, waardoor goudsbloem talrijke bijen, zweefvliegen en andere nuttige insecten aantrekt. Tegelijk werkt haar geur afwerend voor sommige plagen, wat haar tot een natuurlijke bondgenoot maakt in ecologische tuinen.
In wisselteelten helpt ze bovendien om de bodemstructuur te verbeteren en draagt ze bij aan een levendig, gezond tuinmilieu.
Een toegankelijke plant met een rijke geschiedenis
Of ze nu staat te stralen in een volkstuin, een kruidenbed of een boerenakker: goudsbloem is een plant die kleur, leven en veerkracht brengt. Haar eenvoudige teelt en veelzijdige inzetbaarheid hebben er mede voor gezorgd dat ze wereldwijd is uitgegroeid tot een van de meest geliefde cultuurplanten.
Geschiedenis en traditioneel gebruik
Een middeleeuws wondkruid
Goudsbloem heeft een lange reputatie als geneeskruid binnen de Europese volksgeneeskunde. Al sinds de middeleeuwen werd Calendula gebruikt om wonden te reinigen en te verzachten, en werd ze ingezet bij snijwonden, brandwonden, zweren en huidontstekingen. De bloem stond bekend om haar verzachtende en helende karakter, waardoor ze een vaste plek kreeg in huisapotheken en kloostertuinen.
Het kloosterkruid van reiniging en bescherming
Binnen de kloostergeneeskunde gold goudsbloem als een verwarmend en harmoniserend kruid dat zowel het lichaam als de leefomgeving kon zuiveren. Monniken verwerkten de bloemblaadjes in zalven en oliën, maar gebruikten ze ook in soepen en brood voor kleur, smaak en een licht reinigende werking op de spijsvertering. De zonnige bloemblaadjes werden daarnaast gebruikt als natuurlijke kleurstof voor textiel en cosmetica.
Een veelzijdige begeleider in de volksgeneeskunde
In talloze Europese tradities werd Calendula toegepast voor uiteenlopende huidklachten: van roodheid en irritatie tot hardnekkige ontstekingen. Het kruid werd gezien als een bondgenoot bij herstel en werd vaak verwerkt in huismiddelen die door generaties werden doorgegeven. Door haar milde werking was goudsbloem een van de meest vertrouwde kruiden voor kinderen, kwetsbaren en herstellenden.
Moderne herontdekking van een klassieker
Vandaag de dag blijft goudsbloem een van de meest gebruikte kruiden in de fytotherapie en natuurlijke huidverzorging. Ze wordt toegepast in crèmes, balsems, tincturen en thee om de huid te kalmeren, de spijsvertering te ondersteunen en ontstekingsprocessen te verzachten. Door haar zachte, verzorgende karakter heeft Calendula moeiteloos de brug geslagen van middeleeuws wondkruid naar geliefd modern verzorgingsmiddel.
Gebruikte delen en belangrijkste inhoudsstoffen
Gebruikte plantendelen
Voor medicinaal gebruik worden de bloemhoofdjes gebruikt, bestaande uit de lintbloemen en bloemschijf. Ze worden geoogst wanneer ze volledig geopend zijn, meestal in de zomermaanden.
Werkzame bestanddelen
Flavonoïden
Onder andere quercetine en isorhamnetine. Ze werken antioxiderend en ondersteunen het herstel van huid en slijmvliezen.Triterpeensaponinen
Stoffen zoals faradiolesters hebben een ontstekingsremmende en wondhelende werking.Etherische olie
Bevat monoterpenen en sesquiterpenen die een antimicrobiële en huidverzachtende werking hebben.Carotenoïden
Zoals luteïne en zeaxanthine, verantwoordelijk voor de kleur en antioxiderende activiteit.Fenolzuren en tanninen
Werken samentrekkend en ondersteunen genezing van weefsels en slijmvliezen.
Geneeskrachtige eigenschappen
Goudsbloem staat bekend om haar brede spectrum aan verzachtende en helende werkingen, zowel inwendig als uitwendig. Uitwendig toegepast bevordert ze een snelle en gezonde wondgenezing door ontstekingen te remmen, roodheid te verminderen en de vorming van nieuw huidweefsel te ondersteunen. Haar krachtige antimicrobiële eigenschappen helpen infecties bij kleine snijwonden, schaafwonden, brandwonden en kloven te voorkomen. Daarnaast verzacht ze huidirritaties zoals eczeem, huiduitslag, dermatitis en zelfs insectenbeten.
De bloem wordt eveneens toegepast bij ontstekingen van slijmvliezen, zoals in mondspoelingen bij aften of ontstoken tandvlees. Inwendig ingenomen heeft Calendula een milde ontstekingsremmende werking op het gehele spijsverteringskanaal. Ze verzacht maag- en darmklachten, bevordert de productie van gal wat de vetvertering ten goede komt, en wordt traditioneel gebruikt bij milde maag- en darmontstekingen. Door haar mild bittere werking ondersteunt Goudsbloem ook de spijsverteringsfunctie als geheel, met een subtiele werking die geschikt is voor gevoelige mensen of herstellenden.
Dankzij haar veelzijdige toepassing, zachte karakter en uitstekende verdraagbaarheid is Goudsbloem uitgegroeid tot een van de populairste en meest gebruikte kruiden binnen de Europese fytotherapie, zowel in traditionele als moderne toepassingen.
Indicaties
- Snijwonden, schaafwonden, kloven
- Eczeem, huidirritaties
- Ontstoken tandvlees, aften
- Maag- en darmontstekingen
- Pijnlijke menstruatie (krampstillend)
Verwerking en dosering
- Tinctuur: Een gangbare richtlijn is ongeveer 20 tot 30 druppels, 1 tot 3 keer per dag, verdund in wat water of sap. Begin met een lagere frequentie (bijvoorbeeld 1 × 20 druppels) en stem de dosering af met een therapeut, afhankelijk van de sterkte van het tinctuur en de (huid‑ of slijmvlies)klacht.
- Zalf of olie: meerdere keren per dag aanbrengen op de huid
- Thee: 1 theelepel gedroogde bloemen per kop, 5-10 minuten trekken
- Spoeling: bij mond- of keelontsteking
Let op:
- Niet gebruiken tijdens zwangerschap of borstvoeding zonder deskundig advies.
- Vermijd gebruik bij bekende allergie voor planten uit de Asteraceae‑familie (zoals madeliefjes, ambrosia, goudsbloem).
Bij huidgebruik of kwetsbare huid: eerst een kleine testplek doen om eventuele huidreactie uit te sluiten.
Combinatie met andere kruiden
- Met Kamille voor huid- en darmontstekingen
- Met Smalle weegbree bij wondbehandeling
- Met Citroenmelisse bij spijsverteringsklachten
- Met Heemstwortel voor verzachting van slijmvliezen
Waarschuwingen en contra-indicaties
- Voorzichtigheid bij allergieën voor composieten (Asteraceae)
- Niet langdurig in hoge doseringen gebruiken zonder begeleiding
- Niet gebruiken tijdens zwangerschap zonder advies
Onderzoeken
Goudsbloem is uitgebreid onderzocht op haar ontstekingsremmende, wondhelende en antimicrobiële werking. Diverse in vitro en in vivo studies tonen aan dat Calendula de genezing van wonden aanzienlijk kan versnellen, roodheid vermindert en bacteriële infecties helpt voorkomen door haar antimicrobiële eigenschappen. Klinisch onderzoek bevestigt brede toepassingen bij huidproblemen, zoals eczeem, dermatitis, lichte brandwonden en doorligwonden. Daarnaast zijn er positieve onderzoeksresultaten bij het gebruik van Calendula bij littekenvorming, waarbij de elasticiteit van de huid verbetert en littekens minder zichtbaar worden. In tandheelkunde wordt Calendula toegepast bij ontstoken tandvlees en aften, waar het ontsteking remt en pijn verzacht. Voor inwendig gebruik groeit de interesse naar de ontstekingsremmende werking op het spijsverteringskanaal, waarbij met name verzachting van milde gastritis, ondersteuning van galproductie en verlichting van prikkelbare darmsymptomen wordt onderzocht. Ook zijn er aanwijzingen dat Calendula gunstige effecten kan hebben op de regulatie van menstruatie en het verlichten van milde menstruatiekrampen, wat het toepassingsgebied verder vergroot.
Recepten
- Huidolie: maceraat van Goudsbloem in olijfolie
- Theemengsel voor spijsvertering: Goudsbloem, citroenmelisse en kamille
- Spoeling: Goudsbloemthee bij geïrriteerd tandvlees
Gebruikte bronnen
- Geert Verhelst, Groot Handboek Geneeskrachtige Planten, 12e druk
- Herbal Reality
- Willem Jacobs:
- Lyme Natuurlijk Genezen
- De Spirituele Dimensie van de Ziekte van Lyme
- Stephen Harrod Buhner:
- Healing Lyme
- Herbal Antibiotics
- Klinische studies en traditionele fytotherapeutische monografieën
- IVG-info.nl – Voedingssupplementen
Zoek je een kruid?
In ons kruidenoverzicht vind je alle planten die we hebben beschreven – van bekende klassiekers tot vergeten bladgroen. Handig gesorteerd en makkelijk te doorzoeken. Je leest er alles over hun geneeskracht, botanische eigenschappen en traditionele toepassingen, tot aan gebruik en dosering.
Disclaimer
Kruidenhelen is een informatief platform dat zich richt op het delen van kennis over de werking en toepassing van geneeskrachtige kruiden en natuurlijke middelen. Wij zijn geen artsenpraktijk en bieden geen persoonlijke diagnoses of behandelingen aan.
De informatie op deze website is bedoeld als inspiratie en ondersteuning bij het gebruik van kruiden, en vormt geen vervanging voor medisch advies of professionele zorg. Bij gezondheidsklachten raden we aan altijd contact op te nemen met een arts of gekwalificeerde therapeut.
Wij baseren ons op literatuur, traditionele kennis, praktijkervaring en gesprekken met deskundigen. Toch kunnen wij geen garanties geven over het effect van kruiden bij individueel gebruik. Het toepassen van informatie van deze website gebeurt op eigen verantwoordelijkheid.
