Herderstasje
Andere benamingen: herderstas, beurskruid, Tasjeskruid, shepherd’s purse (Engels)
Botanie en signatuur
Latijnse naam: Capsella bursa-pastoris
Herderstasje is een eenjarige plant uit de kruisbloemenfamilie (Brassicaceae) die tot 50 cm hoog kan worden. De plant heeft een bladrozet met gelobde bladeren en een rechtopstaande bloeistengel met kleine witte bloempjes. Het meest opvallend zijn de hartvormige hauwtjes (zaaddozen) die op kleine herderstasjes lijken – vandaar de naam. In de signatuurleer worden deze hartvormige zaaddozen verbonden met de toepassing van de plant bij hart- en bloedvaten, maar vooral ook bij bloedingen in het lichaam.
Belangrijke toepassingen
Bloedstelpend
vermindert bloedingen door samentrekkende en stollingsbevorderende werking.
Diuretisch
bevordert de urinestroom en ondersteunt de nierfunctie.
Menstruatieregulerend
helpt bij overvloedige menstruatie en baarmoederbloedingen.
Herkomst en vindplaats
Een oude wereldplant die overal thuiskomt
Herderstasje (Capsella bursa-pastoris) is oorspronkelijk inheems in het Middellandse Zeegebied en West-Azië, maar heeft zich dankzij eeuwenlange menselijke activiteit verspreid over vrijwel de hele wereld. Tegenwoordig groeit het kruid in Europa, Azië, Noord- en Zuid-Amerika en zelfs in delen van Afrika en Oceanië.
Meester in aanpassing
Herderstasje gedijt op zowel voedselrijke als schrale bodems. Deze brede tolerantie maakt dat de plant even gemakkelijk verschijnt in tuinen als op akkers, bermen, weiden en braakliggende terreinen. Waar de bodem open is en licht kan binnendringen, duikt herderstasje al snel op.
Pioniersplant van verstoorde grond
Het kruid is een uitgesproken pionierssoort. Na ploegen, bouwactiviteiten of verstoring van de bodem verschijnt het vaak als een van de eerste planten terug. Daarom zie je herderstasje regelmatig langs wegen, op bouwplaatsen en op recent bewerkte landbouwgrond.
Van laagland tot hoogalpien
Door zijn sterke aanpassingsvermogen komt herderstasje voor in uiteenlopende klimaten en landschappen. In berggebieden kan de plant zelfs groeien tot op ongeveer 2.400 meter hoogte, waar hij profiteert van open, zonnige plekken en losse bodems.
Een kosmopolitisch kruid
Met zijn wereldwijde verspreiding en herkenbare hartvormige zaaddoosjes is herderstasje uitgegroeid tot een van de meest algemene wilde kruiden op aarde. Het hoort inmiddels net zo thuis in Europese weidelandschappen als in Aziatische velden en Amerikaanse stedelijke randen.
Geschiedenis en traditioneel gebruik
Kruidenhelen zei:
Oude geneeskracht in de klassieke oudheid
Herderstasje werd al vroeg erkend als een belangrijk wond- en bloedstelpend kruid. In de Griekse en Romeinse geneeskunde adviseerden Dioscorides en Plinius het bij zowel uitwendige wonden als bij inwendige bloedingen en hevige menstruatie. Het kruid stond bekend om zijn vermogen om bloedverlies te verminderen, waardoor het in de antieke wereld een vaste plek kreeg in de huisapotheek.
Een vertrouwd kloosterkruid in de middeleeuwen
In middeleeuwse kloostertuinen werd herderstasje veelvuldig geteeld en toegepast door monniken en nonnen. Aftreksels en kompressen werden gebruikt om wonden te stelpen, baarmoederklachten te verlichten en neusbloedingen te behandelen. De plant werd beschouwd als een eenvoudig maar betrouwbaar hulpmiddel bij een breed scala aan bloedgerelateerde aandoeningen.
Volksgeneeskunde en dagelijks gebruik
In de Europese volksgeneeskunde kreeg herderstasje een nog bredere rol. Het werd ingezet bij blaasontstekingen, nierklachten en diarree, dankzij de samentrekkende en licht diuretische werking. In perioden van schaarste diende het bovendien als eetbare wilde groente of soepkruid — de jonge bladeren waren geliefd vanwege hun voedingswaarde en beschikbaarheid. Zo werd herderstasje niet alleen medicinaal, maar ook culinair gewaardeerd.
Een geliefd kruid voor vrouwenklachten
Vanaf de 19e eeuw groeide de reputatie van herderstasje als vrouwelijk geneeskruid. Artsen, vroedvrouwen en later homeopaten prezen de plant vooral bij overvloedige menstruatie, postpartumbloedingen en andere baarmoedergerelateerde klachten. Het werd gezien als een mild maar effectief middel dat het lichaam hielp herstellen na bloedverlies of bevalling.
Van traditie naar moderne toepassing
Ook in de huidige fytotherapie heeft herderstasje zijn plaats behouden. Het wordt nog steeds zowel inwendig als uitwendig gebruikt bij lichte bloedingen, menstruatiestoornissen en kleine wondjes. Zo vormt deze kleine, bescheiden plant een duidelijke verbinding tussen eeuwenoude tradities en hedendaagse natuurgeneeskundige praktijk.
Gebruikte delen en belangrijkste inhoudsstoffen
Gebruikte plantendelen
Voor medicinaal gebruik worden de bovengrondse delen gebruikt, vooral de bloeiende stengels, bladeren en zaaddozen. De oogst vindt plaats tijdens of vlak na de bloei, wanneer het gehalte aan werkzame stoffen het hoogst is.
Werkzame bestanddelen
Flavonoïden
Onder andere kaempferol en quercetine-glycosiden. Deze stoffen hebben antioxiderende en ontstekingsremmende eigenschappen.Fenolzuren
Zoals caffeïnezuur en ferulinezuur. Ze ondersteunen weefselherstel en beschermen tegen oxidatieve stress.Organische zwavelverbindingen
Hebben een antimicrobiële werking en kunnen ontstekingsprocessen reguleren.Sterolen en vetzuren
In lage concentraties aanwezig, dragen bij aan celonderhoud en algemene stofwisseling.Tanninen (looistoffen)
Werken samentrekkend en ondersteunen bij het stabiliseren van slijmvliezen en lichte bloedingen.
Geneeskrachtige eigenschappen
Herderstasje is vooral bekend als bloedstelpend middel. Het werkt samentrekkend en bevordert de stolling, waardoor het nuttig is bij bloedingen zoals neusbloedingen, overvloedige menstruatie, baarmoederbloedingen en bloedverlies na de bevalling. In de verloskunde werd het traditioneel ingezet als kruid dat postpartum bloedverlies hielp beperken.
Dankzij de aanwezigheid van acetylcholine en tyramine heeft het kruid een vaatvernauwende werking, wat bijdraagt aan het stelpen van bloedingen. De looistoffen versterken het effect door hun adstringerende eigenschappen, waardoor de wanden van haarvaten en slijmvliezen worden versterkt en lekkage van bloed wordt verminderd.
Daarnaast wordt het kruid ingezet als diureticum bij blaasontstekingen, nierstenen en oedeem. De ontstekingsremmende eigenschappen ondersteunen hierbij en maken het nuttig bij urineweginfecties die gepaard gaan met pijn en zwelling. Door zijn veelzijdige werking op bloedvaten en urinewegen wordt herderstasje beschouwd als een van de klassieke reinigende en regulerende kruiden in de Europese fytotherapie.
Sommige kruidkundigen beschrijven ook een regulerende werking op de baarmoeder, waarbij het kruid zowel krampen kan verlichten als overmatige bloedingen kan beperken. Dit maakt het bijzonder waardevol bij menstruatiestoornissen. Uitwendig toegepast, in de vorm van spoelingen of kompressen, wordt herderstasje ingezet bij wonden, neusbloedingen en ontstoken slijmvliezen.
Samengevat verenigt herderstasje drie belangrijke eigenschappen: het is bloedstelpend, samentrekkend en ontstekingsremmend. Daarmee ondersteunt het zowel bij acute bloedingen en menstruatieproblemen als bij chronische klachten van de urinewegen en spijsvertering.
Indicaties
- Overvloedige menstruatie en baarmoederbloedingen
- Neusbloedingen en inwendige bloedingen
- Wondverzorging (uitwendig)
- Blaasontstekingen en nierproblemen
- Oedeem en vochtophoping
- Diarree en darmontstekingen
Verwerking en dosering
Thee
Gebruik 2 tot 4 gram gedroogd herderstasje per kop heet water. Laat dit 10 minuten trekken. Drink de thee 2 tot 3 keer per dag, bijvoorbeeld bij hevige menstruatie, lichte bloedingen of blaasproblemen. Het kruid werkt licht samentrekkend en bloedstelpend.
Tinctuur
Een gangbare dosering is 2 tot 4 ml tinctuur, oftewel 40 tot 80 druppels, 2 tot 3 keer per dag, verdund in water of thee. Vaak gebruikt bij overmatige menstruatie, post-partum herstel of lichte bloedingen (bijv. tandvlees, neus).
Poeder
Gebruik 1 tot 2 gram poeder per dag, gemengd met water, sap of in capsules. Wordt minder vaak toegepast dan thee of tinctuur, maar kan handig zijn voor kortdurende inname bij acute klachten.
Uitwendig gebruik
Een sterke infusie van het kruid kan gebruikt worden als kompres of spoeling bij schaafwonden, neusbloedingen of aambeien. Breng 1 tot 2 keer per dag aan op een schone huid. Ook geschikt als gorgeldrank bij bloedend tandvlees.
Let op:
Niet gebruiken tijdens zwangerschap zonder begeleiding. Niet langdurig in hoge doseringen gebruiken zonder overleg. Bij hoge bloeddruk of bloedverdunnende medicatie: eerst een deskundige raadplegen.
Combinatie met andere kruiden
- Met vrouwenmantel of duizendblad bij menstruatiestoornissen
- Met brandnetel bij bloedarmoede en versterking van het bloed
- Met guldenroede of beredruif bij blaas- en nierproblemen
- Met kamille bij darmontstekingen en diarree
Waarschuwingen en contra-indicaties
- Niet gebruiken tijdens zwangerschap (kan baarmoedercontracties stimuleren).
- Voorzichtig bij mensen met hoge bloeddruk of hartproblemen, vanwege vaatvernauwende werking.
- Niet langdurig gebruiken zonder begeleiding.
Onderzoeken
Moderne onderzoeken wijzen op de aanwezigheid van bioactieve stoffen zoals acetylcholine en tyramine, die de vaatvernauwende en bloedstelpende werking verklaren. In vitro-onderzoek heeft bevestigd dat extracten van herderstasje de contractiekracht van gladde spieren in de baarmoeder kunnen verhogen, wat de toepassing bij baarmoederbloedingen ondersteunt.
Daarnaast tonen studies aan dat de flavonoïden en looistoffen een ontstekingsremmende en adstringerende werking hebben. Er is ook enig bewijs voor een bloeddrukverlagend effect bij lage doseringen, hoewel dit bij hogere doseringen kan omslaan naar een verhogend effect.
Farmacologische dierstudies laten zien dat herderstasje de vaattonus kan beïnvloeden en bloedingen bij proefdieren daadwerkelijk kan verminderen. Dit bevestigt de waarnemingen in de volksgeneeskunde. Andere laboratoriumstudies hebben antimicrobiële activiteit tegen bepaalde bacteriën en schimmels aangetoond, wat de toepassing bij infecties van de urinewegen verder onderbouwt.
Hoewel klinisch onderzoek bij mensen nog beperkt is, sluiten de bestaande gegevens goed aan bij de traditionele toepassingen. Vooral de rol bij overvloedige menstruatie en postpartumbloedingen verdient nader onderzoek in grotere klinische studies.
Recepten
- Menstruatiethee: herderstasje, vrouwenmantel en duizendblad bij overvloedige menstruatie.
- Neusbloed-kompres: een sterk aftreksel van herderstasje als uitwendig kompres.
- Blaasthee: herderstasje, guldenroede en beredruif bij blaasontsteking.
Gebruikte bronnen
- Geert Verhelst, Groot Handboek Geneeskrachtige Planten, 12e druk
- Herbal Reality
- Willem Jacobs:
- Lyme Natuurlijk Genezen
- De Spirituele Dimensie van de Ziekte van Lyme
- Stephen Harrod Buhner:
- Healing Lyme
- Herbal Antibiotics
- Klinische studies en traditionele fytotherapeutische monografieën
- IVG-info.nl – Voedingssupplementen
Zoek je een kruid?
In ons kruidenoverzicht vind je alle planten die we hebben beschreven – van bekende klassiekers tot vergeten bladgroen. Handig gesorteerd en makkelijk te doorzoeken. Je leest er alles over hun geneeskracht, botanische eigenschappen en traditionele toepassingen, tot aan gebruik en dosering.
Disclaimer
Kruidenhelen is een informatief platform dat zich richt op het delen van kennis over de werking en toepassing van geneeskrachtige kruiden en natuurlijke middelen. Wij zijn geen artsenpraktijk en bieden geen persoonlijke diagnoses of behandelingen aan.
De informatie op deze website is bedoeld als inspiratie en ondersteuning bij het gebruik van kruiden, en vormt geen vervanging voor medisch advies of professionele zorg. Bij gezondheidsklachten raden we aan altijd contact op te nemen met een arts of gekwalificeerde therapeut.
Wij baseren ons op literatuur, traditionele kennis, praktijkervaring en gesprekken met deskundigen. Toch kunnen wij geen garanties geven over het effect van kruiden bij individueel gebruik. Het toepassen van informatie van deze website gebeurt op eigen verantwoordelijkheid.