Schisandra Chinensis

Overige benamingen: wu wei zi (Vijfsmakenbes), magnolia wine, Chinese magnoliabes

Botanie en signatuur

Latijnse benaming: Schisandra chinensis

Schisandra is een houtige slingerplant uit de familie Schisandraceae. De plant kan tot 8 meter lang worden en produceert clusters van kleine rode bessen die bekendstaan als de ‘vijfsmakenbes’ vanwege hun unieke combinatie van zoet, zuur, bitter, scherp en zout. De zaden bevatten de meeste actieve stoffen, maar ook de schil en het vruchtvlees worden medicinaal gebruikt. De signatuur van de bes ligt in de vijf smaken die samen de balans van het hele lichaam symboliseren. In de Chinese geneeskunde wordt dit gezien als een aanwijzing dat de plant alle belangrijke orgaansystemen kan ondersteunen.

Belangrijke toepassingen

Ontgiftend

Adaptogeen: verhoogt stressbestendigheid en energie.

Hepatoprotectief

ondersteunt en beschermt de lever.

Tonisch

versterkt uithoudingsvermogen en herstelvermogen.

Herkomst en vindplaats

Een klimplant uit de koele bossen van Noordoost-Azië

Schisandra chinensis is inheems in Noord-China, Siberië en Korea. In deze regio’s groeit de plant in koele, bosrijke landschappen waar ze zich met haar ranken langs bomen en struiken omhoog slingert. Ze geeft de voorkeur aan humusrijke, vochtige bodems en halfschaduw, waardoor ze vooral te vinden is aan bosranden, langs rivieren en in vochtige valleien. De beschutting van hogere bomen biedt haar ideale omstandigheden om metershoog te klimmen.

Van nature thuis in ruige klimaten

Het natuurlijke verspreidingsgebied van Schisandra wordt gekenmerkt door strenge winters en korte, koele zomers. Vooral in de Chinese provincies Heilongjiang, Jilin en Liaoning ontwikkelde ze zich als een winterharde bosplant die goed bestand is tegen vorst. Ook in Rusland, met name in het Amoergebied en de Primorje-regio, maakt Schisandra deel uit van uitgestrekte loof- en gemengde bossen waar het klimaat ruw en wisselvallig is.

Een plant met diepe wortels in traditionele culturen

Inheemse volkeren uit het Russische Verre Oosten, zoals de Nanai en de Udege, gebruikten de felrode bessen al eeuwenlang als voedsel en tonicum tijdens lange jachten. De plant stond bekend om haar vermogen om vitaliteit en uithoudingsvermogen te ondersteunen, en werd daarom beschouwd als een waardevolle bondgenoot in het dagelijkse leven in de koude wildernis.

Van regionale teelt naar wereldwijde verspreiding

Al vroeg werd Schisandra gecultiveerd in Noord-China, waar de bosrijke heuvels ideaal bleken voor teelt. Vanuit deze traditionele teeltgebieden vond de plant haar weg naar andere delen van de wereld. Tegenwoordig wordt Schisandra gekweekt in China, Rusland, Noord-Amerika en steeds meer in Europa, zowel in commerciële plantages als in botanische collecties.

Een winterharde soort met moderne betekenis

Door haar robuustheid, aantrekkelijke groeivorm en waardevolle bessen wordt Schisandra steeds vaker opgenomen in kruidentuinen en permacultuursystemen. De plant kan goed overweg met koude winters en vormt in gematigde klimaten een betrouwbare, decoratieve en functionele struik- of klimplant. Daarmee is ze uitgegroeid tot een wereldwijd gewaardeerde soort binnen zowel tuinbouw als moderne fytotherapie.

Geschiedenis en traditioneel gebruik

Schisandra binnen de klassieke TCM-traditie

Schisandra staat in de traditionele Chinese geneeskunde bekend als wu wei zi, de “vijfsmakenbes”, een naam die verwijst naar haar complexe smaak en brede energetische werking. In klassieke werken zoals de Shennong Ben Cao Jing werd ze al meer dan twee millennia geleden beschreven als een superieur tonicum dat de nieren en het hart voedt, de longen versterkt en de lever beschermt. De plant werd traditioneel verwerkt in tonica voor keizers en edelen, vooral om vitaliteit te ondersteunen, uithoudingsvermogen te vergroten en het verouderingsproces te vertragen.

Spirituele en symbolische betekenis binnen taoïstische tradities

Naast haar medische waarde had Schisandra ook een uitgesproken spirituele rol. Taoïstische alchemisten zagen de bes als een elixer van onsterfelijkheid dat de levensenergie (qi) versterkte en de geest harmoniseerde. De vijf smaken van de vrucht werden opgevat als een weerspiegeling van de vijf elementen, wat de plant symbolisch maakte als een brenger van balans en heelheid. In rituelen werd ze soms ingezet om de geest te kalmeren en de verbinding tussen lichaam en ziel te verdiepen.

Traditionele toepassingen in Aziatische en Siberische culturen

Schisandra werd veelvuldig voorgeschreven bij vermoeidheid, nachtzweten, slapeloosheid, vergeetachtigheid en zwakte van de longenergie. Ze speelde een belangrijke rol bij astma en chronische hoest, omdat ze als longtonicum werd beschouwd. In Siberische en Mantsjoerijse sjamanistische tradities kreeg de plant een geheel eigen plaats: de Nanai-volken gebruikten de bessen om jagers langdurig energie en mentale scherpte te geven, zelfs tijdens dagen van fysieke inspanning zonder voedsel. Voor hen waren de bessen heilig en verbonden met kracht, doorzettingsvermogen en bescherming.

Van Sovjet-adaptogeen naar moderne fytotherapie

In de 20e eeuw groeide Schisandra uit tot een van de beroemdste adaptogenen binnen de Sovjet-wetenschap. Onderzoekers ontdekten dat de plant fysieke en mentale prestaties kon ondersteunen en belastbaarheid verhoogde. Ze werd ingezet bij soldaten, kosmonauten, bergbeklimmers en topsporters, vooral vanwege haar vermogen om alertheid te verbeteren en het lichaam te helpen herstellen na zware belasting. Deze periode legde de basis voor haar internationale reputatie als beschermend en versterkend kruid.

Hedendaagse betekenis en plaats in de kruidengeneeskunde

Vandaag de dag is Schisandra wereldwijd een gewaardeerd adaptogeen dat wordt toegepast bij stress, mentale overbelasting, herstel na ziekte en ondersteuning van de leverfunctie. Dankzij haar unieke combinatie van tonische, beschermende en regulerende eigenschappen vormt ze een natuurlijke verbinding tussen eeuwenoude TCM-tradities en moderne, wetenschappelijk geïnspireerde natuurgeneeskunde.

Gebruikte delen en belangrijkste inhoudsstoffen

Gebruikte plantendelen

Voor schisandra worden hoofdzakelijk de gedroogde vruchten (bessen) gebruikt. De bessen worden geoogst wanneer ze volledig rijp zijn, waarna ze gedroogd worden om de karakteristieke samenstelling te behouden. Soms worden ook bladeren, stengels of wortels van de plant gebruikt.

Werkzame bestanddelen

Dibenzocyclooctadieenlignanen
De vruchten bevatten lignanen zoals schisandrin A, B en C, gomisin A, B, C en andere structuren die kenmerkend zijn voor deze soort.
Triterpenoïden en nortriterpenoïden
In vrucht, blad en wortel zijn talrijke triterpeen-structuren aangetoond, waaronder secundaire metabolieten uit de artanetype.
Fenolzuren en flavonoïden
Onder andere chlorogeenzuur, caffeïnezuurderivaten, rutin, isoquercitrin en quercetine komen voor in de bovengrondse delen en vruchtmateriaal.
Essentiële oliecomponenten (sesquiterpenen/monoterpenen)
De vruchten bevatten een essentiële olie van circa 3 %; de belangrijkste componenten zijn onder andere ylangene, β-himachalene en α-bergamotene.
Polysacchariden, suikers & minerale elementen
De vruchten en bladeren bevatten monosachariden (zoals glucose, fructose, galactose) en een spectrum aan mineralen en sporenelementen.
Overige secundaire metabolieten
Zoals terpenoïden, sterolen, vetzuren en organische zuren zijn eveneens aanwezig in variabele hoeveelheden.

Geneeskrachtige eigenschappen

Schisandra staat bekend als een krachtig adaptogeen dat het lichaam helpt zich aan te passen aan stress en vermoeidheid. Ze verhoogt de weerstand, ondersteunt herstel en verbetert de mentale en fysieke prestaties. Dit maakt Schisandra populair bij mensen die veel stress ervaren of behoefte hebben aan meer energie, concentratie en balans.

Een van de meest onderzochte eigenschappen is de leverbeschermende werking. De lignanen in de bessen, met name schisandrine, hebben een antioxidatieve en ontstekingsremmende werking in de lever. Hierdoor wordt Schisandra vaak ingezet bij leverproblemen, waaronder leververvetting, hepatitis en door toxines veroorzaakte leverschade. Ze bevordert de regeneratie van levercellen en helpt de afweer tegen schadelijke stoffen te versterken.

Daarnaast versterkt Schisandra het zenuwstelsel en ondersteunt ze geheugen, concentratie en coördinatie. Dit maakt haar waardevol bij mentale uitputting, stressgerelateerde klachten en cognitieve achteruitgang. Sommige gebruikers ervaren een verbeterde alertheid en veerkracht, wat verklaart waarom de bessen ook bij Siberische jagers geliefd waren.

De bessen hebben ook een tonische werking op de longen, waardoor ze traditioneel gebruikt worden bij astma, chronische hoest en kortademigheid. In de TCM wordt Schisandra toegepast om zweetklachten, zoals nachtzweten, te verminderen, de slaapkwaliteit te verbeteren en de balans tussen yin en yang te herstellen.

Verder wordt Schisandra beschouwd als een algemeen vitaliserend kruid dat de levensenergie (qi) versterkt en het uithoudingsvermogen bevordert. Dit maakt haar tot een veelzijdige plant die zowel lichamelijk als geestelijk welzijn kan ondersteunen.

Indicaties

Infusie (thee)
Gebruik 1 tot 2 theelepels gedroogde bessen per kop water. Laat dit 10 tot 15 minuten zachtjes koken of trekken. Drink de thee 1 tot 2 keer per dag, bijvoorbeeld bij vermoeidheid, stress of als tonicum voor de lever en longen. De smaak combineert alle vijf smaken: zuur, bitter, zoet, scherp en zout.

Tinctuur
Een gangbare dosering is 2 tot 4 ml tinctuur, oftewel 40 tot 80 druppels, 2 tot 3 keer per dag, verdund in water. Wordt ingezet als adaptogeen, ter ondersteuning van mentale helderheid, energie, uithoudingsvermogen en leverfunctie.

Poeder / extract
Schisandra is ook beschikbaar als poeder of gestandaardiseerd extract, vaak op schisandrines of lignanen. Wordt gebruikt bij stress, leverontgifting of als prestatieversterker. Volg hierbij de aanbevolen dosering van het product of een therapeut.

Capsules / tabletten
Verkrijgbaar als supplement, vaak ingezet bij chronische stress, burn-out, verminderde weerstand of ondersteuning bij detoxprogramma’s.

Let op:
Niet gebruiken bij hoge bloeddruk of tijdens zwangerschap zonder begeleiding. Bij langdurig gebruik of medicatiegebruik (zoals levermedicatie of antidepressiva): overleg met een deskundige.

Verwerking en dosering

Capsules / tabletten
Verkrijgbaar als supplement, vaak ingezet bij chronische stress, burn-out, verminderde weerstand of ondersteuning bij detoxprogramma’s.

Combinatie met andere kruiden

Met rhodiola en ginseng als adaptogeencomplex.
Met mariadistel en kurkuma bij leverbescherming.
Met zoethout en astragalus bij vermoeidheid.
Met longkruid of tijm bij luchtwegproblemen.

Waarschuwingen en contra-indicaties

Niet gebruiken tijdens zwangerschap zonder overleg met deskundige.
Kan de bloeddruk verhogen bij hoge doseringen.
Voorzichtigheid bij epilepsie en ernstige slaapstoornissen.
Mogelijke interacties met levermetaboliserende geneesmiddelen.

Onderzoeken

Wetenschappelijk onderzoek naar Schisandra bevestigt veel van het traditionele gebruik. Klinische en dierstudies tonen aan dat de lignanen leverbeschermende effecten hebben en oxidatieve stress verminderen. Schisandrine A en C blijken bijzonder effectief in het bevorderen van leverherstel na toxische schade, bij hepatitis en bij leververvetting. Ook zijn er aanwijzingen dat Schisandra de activiteit van leverenzymen reguleert, waardoor schadelijke stoffen sneller worden afgebroken.

Daarnaast zijn er studies die aantonen dat Schisandra het uithoudingsvermogen verhoogt en de stressrespons moduleert via de hypothalamus-hypofyse-bijnieras. Dit ondersteunt de toepassing als adaptogeen bij stress, vermoeidheid en burn-out. Russische onderzoeken in de 20e eeuw beschreven verbeterde prestaties bij soldaten en sporters, waarbij zowel fysieke kracht als mentale alertheid toenam.

Onderzoek bij dieren suggereert bovendien dat Schisandra neuroprotectieve effecten kan hebben. Extracten verbeterden leervermogen, geheugen en motorische coördinatie, waarschijnlijk dankzij een combinatie van antioxidatieve en ontstekingsremmende werking. Er zijn ook aanwijzingen dat de bessen de productie van neurotransmitters beïnvloeden, wat kan bijdragen aan betere cognitieve functies en stemming.

Verder is er aandacht voor de immunomodulerende werking van Schisandra. Polysachariden in de bessen lijken het immuunsysteem te activeren en de weerstand tegen infecties te versterken. Dit sluit aan bij de traditionele inzet als versterkend tonicum.

Kleine klinische onderzoeken bij mensen hebben positieve effecten laten zien bij vermoeidheid, concentratieproblemen en slaapstoornissen. Ook werden verbeteringen in leverfunctie en herstel van stressgerelateerde klachten gemeld. Hoewel veelbelovend, is grootschalig en langdurig onderzoek nog nodig om deze toepassingen overtuigend te bevestigen en de veiligheid bij langdurig gebruik vast te stellen.

Recepten

Adaptogene thee: schisandrabessen gecombineerd met ginseng en zoethout.
Leverondersteunend aftreksel: bessen samen met mariadistel en kurkuma.
Vitaliserende tonic: tinctuur van schisandra met rhodiola en ashwagandha.

Gebruikte bronnen

Geert Verhelst, Groot Handboek Geneeskrachtige Planten, 12e druk
Herbal Reality
Willem Jacobs:
- Lyme Natuurlijk Genezen
- De Spirituele Dimensie van de Ziekte van Lyme
Stephen Harrod Buhner:
- Healing Lyme
- Herbal Antibiotics
Klinische studies en traditionele fytotherapeutische monografieën
IVG-info.nl – Voedingssupplementen

Zoek je een kruid?

In ons kruidenoverzicht vind je alle planten die we hebben beschreven – van bekende klassiekers tot vergeten bladgroen. Handig gesorteerd en makkelijk te doorzoeken. Je leest er alles over hun geneeskracht, botanische eigenschappen en traditionele toepassingen, tot aan gebruik en dosering.

Disclaimer

Kruidenhelen is een informatief platform dat zich richt op het delen van kennis over de werking en toepassing van geneeskrachtige kruiden en natuurlijke middelen. Wij zijn geen artsenpraktijk en bieden geen persoonlijke diagnoses of behandelingen aan.

De informatie op deze website is bedoeld als inspiratie en ondersteuning bij het gebruik van kruiden, en vormt geen vervanging voor medisch advies of professionele zorg. Bij gezondheidsklachten raden we aan altijd contact op te nemen met een arts of gekwalificeerde therapeut.

Wij baseren ons op literatuur, traditionele kennis, praktijkervaring en gesprekken met deskundigen. Toch kunnen wij geen garanties geven over het effect van kruiden bij individueel gebruik. Het toepassen van informatie van deze website gebeurt op eigen verantwoordelijkheid.