Stephania

Andere benamingen: Fang Ji (Chinees), han fang ji

Botanie en signatuur

Latijnse naam: Stephania tetrandra

Stephania tetrandra is een houtige klimplant uit de maanzaadfamilie (Menispermaceae). Ze groeit tot wel enkele meters hoog en heeft hartvormige bladeren en gele, onopvallende bloemen. De wortel van de plant wordt medicinaal gebruikt. In de traditionele Chinese geneeskunde wordt de wortel in dikke plakken gedroogd en verwerkt in afkooksels. De wortel is stevig, geelwit van kleur en straalt een aardse kracht uit. In de signatuurleer wordt dit gezien als een aanwijzing voor haar aardende, vochtafvoerende en pijnstillende kwaliteiten.

Belangrijke toepassingen

Ontstekingsremmend

helpt ontstekingsprocessen in het lichaam te kalmeren.

Pijnstillend

verlicht gewrichts- en spierpijn.

Diuretisch

ondersteunt de afvoer van vocht bij oedeem en urinewegproblemen.

Herkomst en vindplaats

Inheems in subtropische regio’s van Oost-Azië

Stephania tetrandra is van oorsprong thuis in China en Taiwan, waar ze vooral voorkomt in warme, vochtige gebieden op lagere hoogten. Ze groeit daar langs bosranden, rivieroevers en in dicht struikgewas, op bodems die goed doorlatend en rijk aan organisch materiaal zijn. Het subtropische klimaat met milde winters en vochtige zomers biedt de ideale omstandigheden voor deze klimplant.

Een traditionele cultuurplant in de TCM

Door haar lange gebruiksgeschiedenis binnen de Traditionele Chinese Geneeskunde wordt Stephania tetrandra al eeuwen bewust gecultiveerd. Vooral in Centraal- en Zuid-China liggen belangrijke teeltgebieden, waar boeren de plant telen voor de karakteristieke wortels die later gedroogd worden. De gecontroleerde teelt zorgt voor een constante kwaliteit en maakt het mogelijk om de vraag te bedienen zonder de natuurlijke populaties te belasten.

Verspreiding binnen Azië en groeiende wereldwijde belangstelling

Hoewel de plant van oorsprong beperkt voorkwam, wordt ze tegenwoordig op grotere schaal verbouwd in andere regio’s van Azië. De toenemende internationale interesse in traditionele kruidenformules heeft geleid tot een stijgende export van gedroogde wortels en extracten. Hierdoor is Stephania tetrandra inmiddels ook aanwezig in de moderne fytotherapie in Europa en Noord-Amerika.

Een klimplant met ecologische betekenis

In haar natuurlijke leefgebied is Stephania onderdeel van een divers ecosysteem. De rankende stengels slingeren zich langs struiken en bomen omhoog, terwijl de brede bladeren schaduw en beschutting bieden voor insecten en kleine dieren. Zo draagt de plant niet alleen medicinaal, maar ook ecologisch bij aan de biodiversiteit van vochtige subtropische bossen.

Geschiedenis en traditioneel gebruik

Een klassiek middel tegen wind-damp

Stephania tetrandra, in de Chinese geneeskunde bekend als Fang Ji, wordt al sinds de oudheid beschreven in teksten zoals de Shen Nong Ben Cao Jing. Daar werd de wortel geprezen als een krachtig middel tegen wind-damp, een traditioneel begrip dat verwijst naar pijnlijke, stijve en gezwollen gewrichten. De plant werd toegepast bij reuma, artritis en jicht, waarbij de nadruk lag op het verdrijven van vocht en het verminderen van zwelling en pijn. Door haar vochtafdrijvende werking gold Stephania als een belangrijk kruid voor aandoeningen waarbij stagnatie en ophoping een rol speelden.

Een kruid dat spanning en vocht herstelt

Naast het gebruik bij gewrichtsklachten werd Stephania ingezet bij oedeem, vochtretentie en niergerelateerde problemen. De wortel werd gezien als een middel dat het lichaam in balans bracht door overtollig vocht te verwijderen en de energiestroom te harmoniseren. In de klassieke leer werd het kruid tevens ingezet bij hoge bloeddruk, innerlijke spanning en slapeloosheid, omdat men geloofde dat het de qi liet stromen en blokkades oploste. Hierdoor werd Fang Ji niet alleen gezien als een fysiek reinigend kruid, maar ook als ondersteuning voor rust en innerlijke stabiliteit.

Een vaste waarde in Chinese formules

Door de eeuwen heen bleef Stephania een belangrijk onderdeel van samengestelde kruidenrecepten. Tijdens de Ming- en Qing-dynastieën verschenen talloze formules waarin Fang Ji werd gecombineerd met andere kruiden om de werking te versterken of te balanceren. De wortel werd vaak ingezet samen met kruiden die de circulatie bevorderden of hete ontstekingsprocessen verkoelden, zodat een breder spectrum van wind-damp-klachten werd behandeld. Deze traditionele combinaties worden in de moderne TCM nog steeds gebruikt.

Van klassiek TCM-kruid naar moderne fytotherapie

Hoewel Stephania lange tijd vooral binnen de Chinese geneeskunde bekend was, heeft het kruid de laatste decennia zijn weg gevonden naar de westerse fytotherapie. De vochtafdrijvende, ontstekingsremmende en kalmerende eigenschappen maken het tot een plant die steeds vaker wordt onderzocht en toegepast buiten Azië. In hedendaagse praktijken wordt het nog altijd ingezet bij gezwollen gewrichten, oedemen en algemene vochtstagnatie. Daarmee vormt Stephania een levendige verbinding tussen duizenden jaren oude TCM-traditie en het moderne gebruik van geneeskrachtige planten.

Gebruikte delen en belangrijkste inhoudsstoffen

Gebruikte plantendelen

Voor Stephania tetrandra worden voornamelijk de wortels (radix) gebruikt. Deze worden geoogst wanneer de plant volledig is ontwikkeld en het wortelweefsel stevig, aromatisch en rijk aan de karakteristieke alkaloïden is. De bovengrondse delen worden zelden toegepast.

Werkzame bestanddelen

Bisbenzylisochinoline-alkaloïden
De wortel bevat kenmerkende verbindingen zoals tetrandrine, fangchinoline en cyclanoline — bepalend voor het chemisch profiel van de plant.
Isoquinoline-alkaloïden
Naast de bisbenzylvarianten zijn ook kleinere hoeveelheden andere isoquinoline-alkaloïden aanwezig.
Fenolzuren en polyfenolen
Waaronder chlorogeenzuur, caffeïnezuurderivaten en andere fenolische verbindingen.
Flavonoïden
In mindere mate aangetroffen in het wortelweefsel, waaronder quercetine- en kaempferolderivaten.
Tanninen (looistoffen)
De wortel bevat zowel gecondenseerde als hydrolyseerbare tanninen.
Polysacchariden
Wateroplosbare koolhydraatcomplexen behoren tot de achtergrondcomponenten van het wortelmateriaal.
Overige secundaire metabolieten
Zoals sterolen, triterpenen, organische zuren en aromatische verbindingen.

Geneeskrachtige eigenschappen

Stephania staat in de TCM bekend als een veelzijdig en krachtig kruid dat het lichaam helpt bij zowel fysieke als energetische onbalans. De wortel wordt vooral geroemd om haar ontstekingsremmende en pijnstillende eigenschappen. Dit maakt haar tot een belangrijke bondgenoot bij artritis, reuma, jicht en andere gewrichtsklachten waarbij pijn, zwelling en stijfheid centraal staan. Door de gewrichten minder gezwollen te maken en de bewegingsvrijheid te vergroten, kan ze de kwaliteit van leven van patiënten aanzienlijk verbeteren.

Een ander belangrijk aspect van Stephania is haar vochtafdrijvende werking. Bij oedeem en vochtophoping, of dit nu rond de enkels of in de gewrichten is, helpt de wortel om het lichaam te ontlasten en de balans in de waterhuishouding te herstellen. Deze eigenschap verklaart ook haar traditionele toepassing bij nierproblemen en hoge bloeddruk, waar vochtretentie vaak een rol speelt.

De kalmerende invloed van de alkaloïde tetrandrine op het zenuwstelsel geeft Stephania nog een andere dimensie. Ze kan rust brengen bij nervositeit, slapeloosheid en spanning in het lichaam. In de TCM wordt dit vaak omschreven als het harmoniseren van de qi, waardoor energie weer vrij kan stromen en innerlijke balans wordt hersteld.

Daarnaast zijn er aanwijzingen dat de isoquinoline-alkaloïden een immuunmodulerend effect hebben. Dit betekent dat Stephania de afweerreacties kan reguleren: overmatige ontstekingen worden afgeremd, terwijl de natuurlijke verdedigingskracht wordt ondersteund. Dit maakt haar interessant bij chronische ontstekingsprocessen en mogelijk ook bij auto-immuunziekten.

Samengevat is Stephania een kruid dat pijn verzacht, vocht afvoert, spanning kalmeert en de afweer reguleert. Het is een typisch voorbeeld van een TCM-plant die meerdere systemen tegelijk beïnvloedt en zowel fysiek als energetisch evenwicht helpt herstellen.

Indicaties

Artritis en reuma
Gewrichtspijn en zwelling
Jicht
Oedeem en vochtophoping
Blaas- en nierproblemen
Hoge bloeddruk (ondersteunend)
Nervositeit en slapeloosheid

Verwerking en dosering

Afkooksel (traditionele toepassing)
Gebruik 3 tot 9 gram gedroogde wortel per dag, verdeeld over 1 tot 2 doseringen. Kook de wortel 15–20 minuten in water. Wordt traditioneel gebruikt binnen de Chinese geneeskunde bij ontstekingen, zwellingen, gewrichtsklachten en bloeddrukproblemen. Vaak gecombineerd met andere kruiden in een formule.

Poeder
Neem 1 tot 2 gram per keer, maximaal 3 keer per dag. Toe te passen in capsules of opgelost in water. Toepasbaar bij reumatische klachten, spierpijn of hoge bloeddruk.

Tinctuur
Gebruik 2 tot 4 ml tinctuur, 2 keer per dag, verdund in water. Wordt gebruikt bij pijnlijke gewrichten, zenuwpijn en ontstekingen.

Let op:
Gebruik uitsluitend onder begeleiding van een TCM-arts of fytotherapeut. Bevat isoquinoline-alkaloïden, die in hogere doseringen toxisch kunnen zijn. Niet gebruiken tijdens zwangerschap of borstvoeding. Langdurig gebruik alleen onder toezicht.

Combinatie met andere kruiden

Met achyranthes bij reumatische gewrichtspijnen
Met poria en alismatis bij oedeem en vochtophoping
Met gastrodia bij hoofdpijn en zenuwspanning
Met glycyrrhiza (zoethout) voor balans en ondersteuning

Waarschuwingen en contra-indicaties

Alleen gebruiken onder begeleiding van een deskundige
Niet tijdens zwangerschap en borstvoeding
Kan in hoge dosering misselijkheid en duizeligheid veroorzaken
Voorzichtigheid bij lever- of nierproblemen

Onderzoeken

Onderzoek naar Stephania richt zich vooral op de alkaloïden tetrandrine en fangchinoline. In laboratorium- en dierstudies zijn krachtige ontstekingsremmende en pijnstillende eigenschappen aangetoond. Deze stoffen remmen de productie van ontstekingsmediatoren zoals TNF-α en interleukinen en beschermen weefsels tegen schade bij reuma, artritis en jicht. Dit sluit goed aan bij het traditionele gebruik bij gezwollen en pijnlijke gewrichten.

Daarnaast is er groeiende aandacht voor de cardiovasculaire effecten van Stephania. Tetrandrine blijkt de bloeddruk te verlagen door vaatverwijdende en kalmerende effecten op de hartspier en de bloedvaten. Ook zijn er aanwijzingen dat het ritmestoornissen kan stabiliseren, al is klinisch bewijs hiervoor nog beperkt. De kalmerende invloed op het zenuwstelsel verklaart bovendien waarom Stephania in de TCM wordt toegepast bij slapeloosheid en nervositeit.

De immunomodulerende werking van fangchinoline en verwante alkaloïden is onderwerp van intensief onderzoek. Ze lijken de activiteit van bepaalde immuuncellen te reguleren en overmatige ontstekingsreacties te temperen. Hierdoor is er belangstelling voor mogelijke toepassingen bij auto-immuunziekten en chronische ontstekingsprocessen. Preklinische studies laten zien dat Stephania ontstekingsschade kan verminderen in modellen van astma, colitis en andere inflammatoire aandoeningen.

Klinisch onderzoek bij mensen is vooralsnog beperkt, maar de eerste studies wijzen op een gunstig effect bij gewrichtsaandoeningen en hypertensie. Grootschaliger en langduriger onderzoek is nodig om de veiligheid, optimale dosering en effectiviteit beter vast te stellen. Daarbij is ook aandacht nodig voor mogelijke interacties met reguliere medicatie, omdat de alkaloïden invloed kunnen hebben op leverenzymen.

Samenvattend bevestigen de huidige onderzoeksgegevens veel van de traditionele toepassingen van Stephania, vooral bij pijnlijke gewrichten, vochtophoping en spanningsklachten. Tegelijkertijd openen de moderne studies nieuwe perspectieven voor gebruik bij cardiovasculaire en auto-immuunaandoeningen, die nog verder onderbouwd moeten worden.

Recepten

Traditioneel TCM-afkooksel: combineer 6 g Stephania-wortel met 9 g poria en 6 g alismatis. Kook 20 minuten en drink bij oedeem en gezwollen gewrichten.
Kalmerende thee: 3 g Stephania-wortel met 3 g zoethout en 2 g kamille. Drink ’s avonds bij nervositeit of slapeloosheid.

Gebruikte bronnen

Geert Verhelst, Groot Handboek Geneeskrachtige Planten, 12e druk
Herbal Reality
Willem Jacobs:
- Lyme Natuurlijk Genezen
- De Spirituele Dimensie van de Ziekte van Lyme
Stephen Harrod Buhner:
- Healing Lyme
- Herbal Antibiotics
Klinische studies en traditionele fytotherapeutische monografieën
IVG-info.nl – Voedingssupplementen

Zoek je een kruid?

In ons kruidenoverzicht vind je alle planten die we hebben beschreven – van bekende klassiekers tot vergeten bladgroen. Handig gesorteerd en makkelijk te doorzoeken. Je leest er alles over hun geneeskracht, botanische eigenschappen en traditionele toepassingen, tot aan gebruik en dosering.

Disclaimer

Kruidenhelen is een informatief platform dat zich richt op het delen van kennis over de werking en toepassing van geneeskrachtige kruiden en natuurlijke middelen. Wij zijn geen artsenpraktijk en bieden geen persoonlijke diagnoses of behandelingen aan.

De informatie op deze website is bedoeld als inspiratie en ondersteuning bij het gebruik van kruiden, en vormt geen vervanging voor medisch advies of professionele zorg. Bij gezondheidsklachten raden we aan altijd contact op te nemen met een arts of gekwalificeerde therapeut.

Wij baseren ons op literatuur, traditionele kennis, praktijkervaring en gesprekken met deskundigen. Toch kunnen wij geen garanties geven over het effect van kruiden bij individueel gebruik. Het toepassen van informatie van deze website gebeurt op eigen verantwoordelijkheid.